Nederland schatplichtig aan pionier op schaatsen

In februari 1961 werd Henk van der Grift wereldkampioen. Mede dankzij die prestatie groeide Nederland uit tot een schaatsland.

AMSTERDAM - Hij zocht in al zijn eigenzinnigheid zijn heil in het koude hart van Noorwegen, 1800 kilometer van huis in Breukelen. Henk van der Grift werd beloond voor die alternatieve strategie die hij durfde uit te zetten. Enkele maanden later werd hij de wereldkampioen allround van 1961. Een sprintwereldtitel bestond nog niet.


Het was 56 jaar na de laatste Nederlandse wereldkampioen, Coen de Koning, dat Van der Grift op Zweedse bodem winnend toesloeg. Het was een keerpunt in de schaatsgeschiedenis. Van der Grift krijgt van de makers van Andere Tijden Sport de eretitel: 'De vader van Ard en Keessie'. Zonder hem, zo is het betoog, zouden de toppers Ard Schenk en Kees Verkerk later nooit zo hoog hebben kunnen reiken.


Van der Grift plaveide met zijn succes van 1961 de weg naar kunstijsbanen in Nederland, in die tijd nog een schaatsland van geringe betekenis. Die kunstijsbanen waren slechts op het tekenbord te zien. Er was geen geld om ze te bouwen.


De Nederlandse kernploeg, bestaande uit de beste rijders van het land, ging van oudsher in december naar Hamar, nu met zijn Vikingschip nog altijd een iconische stad in de schaatssport. De kernploeg, onder leiding van bondscoach Klaas Schenk, logeerde bij de familie Sinnerud.


In december trainen, dat vond Henk van der Grift een te laat startpunt van het seizoen. Hij moest te geforceerd in vorm komen. Er was geen tijd om aan zijn techniek te schaven. Van der Grift wilde al in oktober ijs onder de voeten hebben, zoals de Russen dat hadden, de Zweden en de Noren.


De monteur uit Breukelen had van Noorse schaatsvrienden gehoord dat bij Fagernes, een stadje 120 kilometer ten westen van Hamar, een bergmeertje lag waar het ijs zich vroeg aandiende. In de vroege herfst van 1960 besluit Van der Grift de gok te wagen. Reijka, zijn verkering, stapt ook in de auto, met drie koffers vol boeken plus een racefiets op het imperiaal.


Haar is een baan bij het plaatselijke Hotel Central toegezegd. Ze spreekt geen woord Noors. Zelf gaat hij in een garage werken. 'Autotechniek is overal hetzelfde.'


De uitzending van AT Sport laat zien hoe Van der Grift en zijn Reijka - zij was een bekendheid destijds in Nederland - in Fagernes terugkeren. Het meer wordt nog eens opgezocht dat destijds met eigen kracht werd vrijgemaakt van sneeuw. Vervolgens werd een bijt gehakt en het water, dat over het ruwe ijs werd uitgesproeid, bevroor direct.


Reporter Rien Bal van VARA Sport maakte in december 1960 een film over de bijzondere trainingsomstandigheden van Henk van der Grift. De schaatser vergeet van opwinding zijn eigen schaatsen en moet die ('maat 46, zo ondergebonden') lenen om de tv-ploeg toch een goed beeld te bieden. Haast in slow motion rijdt de Nederlander zijn rondjes.


Hij legt in de documentaire nog eens uit dat het hem vooral om techniekverbetering te doen was. Maker Marnix Koolhaas van AT: 'Het is duidelijk te zien op films dat Van der Grift na die nieuwe voorbereiding in Fagernes een andere techniek tentoonspreidt. Hij besteedde daar veel zorg aan.'


Twee maanden later blijkt dat Van der Grift de juiste voorbereiding heeft gekozen. Na het EK-zilver van Helsinki is hij twee weken later de favoriet voor de wereldtitel. Hij houdt de druk af. Hij is de beste 1500-meterrijder (2.17,8) en pakte de wereldtitel door een indrukwekkende eindsprint op de 10 kilometer (16.53,6) waarmee hij aanval van de Rus Kositsjkin pareert.


Bij terugkeer in Fagernes wordt Van der Grift gehuldigd door de 1500 inwoners die hem aan de borst hebben gedrukt. Buurjongen Ola Thune in de documentaire: 'Hij was niet van Nederland. Hij was een van ons.'


De volgende winter is de Jaap Edenbaan te laat klaar om Van der Grift trainingsgelegenheid te bieden voor de grote toernooien. Hij gaat opnieuw naar Fagernes om nog een winter lang aan conditie en techniek te schaven. Bij het WK in Moskou, voor 120 duizend toeschouwers, wordt hij tweede.


Het jaar erop blijft Van der Grift thuis. Om met zijn Reijka te huwen.Andere Tijden Sport (NOS/VPRO). Zondag 16 januari, Nederland 1, 22.05 uur.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden