Nederland-Ruslandjaar een feest? Dit zijn de incidenten

Het moest een feestelijk jaar worden, het Nederland-Ruslandjaar. Met een breed programma van economische, culturele en maatschappelijke activiteiten in beide landen zouden de banden tussen de landen worden aangehaald. Maar met de arrestatie van de Russische diplomaat Dmitri Borodin is er een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de incidenten die het jubeljaar overschaduwen.

Demonstranten tegen de Russische antihomowet bij het Scheepvaartmuseum in Amsterdam Beeld ANP
Demonstranten tegen de Russische antihomowet bij het Scheepvaartmuseum in AmsterdamBeeld ANP

Januari. Zaak-Dolmatov
In 2012 vertrekt de Rus Aleksandr Dolmatov naar Nederland. Hij voelt zich als tegenstander van president Vladimir Poetin niet veilig in zijn thuisland en vraagt hier asiel aan. Na afwijzing van zijn asielaanvraag belandt hij in een detentiecentrum in Rotterdam. Half januari wordt hij daar dood in zijn cel aangetroffen. Hij heeft zich opgehangen.

Bij de behandeling van de Dolmatov stapelt de overheid fout op fout. Hij had niet opgesloten mogen worden, allerlei instanties wisten niet goed van elkaar waar ze mee bezig waren en verpleegkundigen deden hun werk niet goed. Dat schrijft de Inspectie Veiligheid en Justitie in april.

Portret van Alexander Dolmatov Beeld ANP
Portret van Alexander DolmatovBeeld ANP

Februari. Homorechten
In een wetsvoorstel dat aan het Russische parlement wordt voorgelegd, staat dat het verspreiden van 'homoseksuele propaganda' verboden moet worden. Op het verschaffen van informatie over homoseksualiteit aan minderjarigen komt een boete te staan.

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken roept zijn Russische collega's op de voorgestelde antihomowetgeving te verwerpen. 'Discriminatie van homo's is onaanvaardbaar. Homorechten zijn mensenrechten en Rusland moet zich aan zijn internationale verplichtingen houden. Ik roep het Russische parlement op om de wet niet aan te nemen', aldus Timmermans.

Eind februari reist Timmermans af naar Moskou en spreekt daar met zijn Russische ambtsgenoot Sergej Lavrov. Op de opmerking van Timmermans dat hij het wetsvoorstel onaanvaardbaar vindt, reageert Lavrov: 'Rusland discrimineert niet. Homoseksualiteit is niet verboden. Maar we weigeren ons aan te passen aan de Europese waarden wat dit betreft.'

Timmermans: 'We agree to disagree'.

Frans Timmermans en zijn Russische ambtsgenoot Sergej Lavrov Beeld ANP
Frans Timmermans en zijn Russische ambtsgenoot Sergej LavrovBeeld ANP

Maart. Russische bommenwerpers in Nederlands luchtruim
Vanaf vliegbasis Leeuwarden stijgen twee F16's op voor de onderschepping van twee Russische Tupolev Tu-95-gevechtsvliegtuigen. De Russen vliegen Nederlands verantwoordelijkheidsgebied binnen zonder hun identiteit bekend te maken. De vliegtuigen volgden de vliegtuigen tot in het Britse luchtruim, waar de Britten de taak overnamen.

April. Grote demonstraties tegen Poetin tijdens bezoek aan Nederland
In april wordt het Nederland-Ruslandjaar officieel geopend door Koningin Beatrix en de Russische president Poetin. Er zijn grote demonstraties naar aanleiding van het bezoek van Poetin. De grachten en straten rond de Amstel zijn door Amnesty International voorzien van kilometers geel afzettingslint. Daarop staat de ironische waarschuwing te lezen dat voorbij het lint geen homopropaganda of punkgroepen welkom zijn.

Homobelangenorganisatie COC en omwonenden hebben gezorgd voor regenboogvlaggen en spandoeken met daarop in het Russisch de boodschap 'stop de antihomowet'. Ook op veel openbare gebouwen in de hoofdstad wappert de regenbloogvlag.

Poetin laat tijdens een persconferentie met premier Rutte in Amsterdam weten dat seksuele minderheden in Rusland niet worden gediscrimineerd. Rutte heeft Poetin eerder zijn zorgen overgebracht. Op zijn beurt wijst Poetin er op dat er in Nederland een pedofielenvereniging (doelend op pedofielenvereniging Martijn - red.) bestaat.

Koningin Beatrix en de Russische president Vladimir Poetin heffen het glas Beeld ANP
Koningin Beatrix en de Russische president Vladimir Poetin heffen het glasBeeld ANP
Protesten in Amsterdam Beeld ANP
Protesten in AmsterdamBeeld ANP

Juli. Russen bespioneren Nederland en Pussy Riot-lid roept op tot Nederlands embargo
Marc Kuipers, plaatsvervangend hoofd van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) laat in het blad Binnenlands Bestuur weten dat Nederlandse gemeenten mikpunt zijn van spionageactiviteiten door buitenlandse inlichtingendiensten. 'Vooral de Russen proberen niet alleen vertrouwelijke informatie weg te halen bij grote gemeenten in de Randstad, maar ook daarbuiten.'

Kuipers stelt dat de Russische geheime diensten bereid zijn om de Nederlands-Russische betrekkingen op het spel te zetten omdat de opbrengst vele malen groter is dan de risico's.

Jekaterina Samoetsevitsj van Pussy Riot, roept tijdens het festival Zwarte Cross op tot een Nederlands embargo op Rusland. Terwijl 2013 juist het jaar is waarin wordt stil gestaan bij de eeuwenoude betrekkingen tussen Nederland en Rusland, zou een cultureel- en economisch embargo goed zijn, meent Samoetsevitsj op nu.nl. 'Poetin zou daardoor voelen dat zijn repressie serieuze gevolgen heeft. Om op te komen voor de vrijheid van meningsuiting roep ik daarom persoonlijk op tot een embargo.'

Via een speciale satelliet verbinding spreekt het enige vrije Pussy Riot-lid Jekatarina Samoetsevitsj met de pers. Beeld ANP
Via een speciale satelliet verbinding spreekt het enige vrije Pussy Riot-lid Jekatarina Samoetsevitsj met de pers.Beeld ANP

Augustus. Oproep tot staatsklacht en Arctic Sunrise naar Rusland
De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan roept de regering op een zogeheten staatsklacht in te dienen tegen Rusland, wegens schending van de mensenrechten. Hij doet dat tijdens het To Russia With Love-concert op het Museumplein in de hoofdstad, een manifestatie voor homorechten in Rusland. Volgens de organisatie komen zo'n 2.500 mensen bijeen voor het protest.

In augustus vertrekt ook de ijsbreker Arctic Sunrise van Greenpeace naar de Karische Zee om te protesteren tegen olieboringen, maar het schip krijgt van Rusland een toegangsverbod. Hierop neemt het ministerie van Buitenlandse Zaken contact op met de Russische autoriteiten. Het schip de Arctic Sunrise vaart onder Nederlandse vlag.

De Amsterdamse burgemeester Van der Laan tijdens To Russia With Love Beeld ANP
De Amsterdamse burgemeester Van der Laan tijdens To Russia With LoveBeeld ANP

September. Greenpeace-activisten opgepakt en visumweigering fotograaf
Rusland bevestigt dat er schoten zijn gelost om de Arctic Sunrise te waarschuwen. Het schip zou een 'reële bedreiging' vormen voor de veiligheid van het Russische boorplatform dat Greenpeace bezette. Rusland entert het schip en de Russische kustwacht pakt de 30 activisten vast die op de boot aanwezig zijn op, onder wie de twee Nederlandse opvarenden Faiza Oulahsen Mannes Ubels.

Premier Rutte vindt dat Rusland Nederland had moeten inlichten. Timmermans laat weten geen stappen te ondernemen tot duidelijk is waarvoor de twee Nederlandse Greenpeace-activisten in Rusland zijn aangeklaagd.

De Nederlandse fotograaf Rob Hornstra, die vorig jaar een World Press Photo Award won met een serie over Sotsji, mag Rusland niet meer in. Zijn aanvraag voor een visum wordt afgewezen. De Nederlandse ambassade in Moskou heeft het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken om opheldering gevraagd. Het Russische consulaat in Den Haag, dat de visa verstrekt, geeft geen toelichting op het besluit.

Greenpeaceschip Arctic Sunrise Beeld ANP
Greenpeaceschip Arctic SunriseBeeld ANP
Fotograaf Rob Hornstra (L) met Michiel Munnike, directeur van World Press Photo, tijdens de uitreiking van de fotoprijzen in Amsterdam Beeld ANP
Fotograaf Rob Hornstra (L) met Michiel Munnike, directeur van World Press Photo, tijdens de uitreiking van de fotoprijzen in AmsterdamBeeld ANP

Oktober: visumweigering schrijver, arbitragezaak Arctic Sunrise en mishandeling diplomaat
Nadat de Russische overheid fotograaf Rob Hornstra een visum had geweigerd, krijgt ook schrijver Arnold van Bruggen geen toestemming naar Rusland te reizen. Om wettelijke redenen, luidt het oordeel van de Russen.

Nederland begint een zogenoemde arbitragezaak om het Greenpeace-schip Arctic Sunrise en zijn bemanning vrij te krijgen. De bemanning wordt aangeklaagd wegens piraterij.

Russische diplomaat Dmitri Borodin heeft volgens Russische media gezegd dat hij zondag is 'aangevallen' in zijn huis in Den Haag door 'mensen in politie-uniform'. Dat zou zijn gebeurd na een klacht van buren over zijn gedrag tegenover zijn kinderen.

Als uit politieonderzoek blijkt dat bij de aanhouding van een Russische diplomaat in Den Haag is gehandeld in strijd met het Verdrag van Wenen, dan zal Nederland excuses aanbieden aan Rusland.

De Nederlandse Greenpeace-activiste Faiza Oulahsen in een Russische cel Beeld ANP
De Nederlandse Greenpeace-activiste Faiza Oulahsen in een Russische celBeeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden