NieuwsEuropees herstelplan

Nederland presenteert met ‘vrekkige vier’ eigen herstelplan voor Europa

Nederland komt samen met Oostenrijk, Denemarken en Zweden met een eigen herstelplan voor EU. Hierin wordt economische hulp aan de zuidelijke landen gekoppeld aan de eis van ‘vergaande hervormingen’. 

Volgens premier Mark Rutte heeft Nederland er economisch belang bij dat het zuiden herstelt, maar horen hier strenge hervormingen bij.Beeld ANP

Omdat Nederland zelf een voorstel zal lanceren met deze drie landen (in het Europese debat worden ze samen de ‘vrekkige vier’ genoemd), wil Rutte niet inhoudelijk reageren op het plan van president Macron en bondskanselier Merkel. Hun maandag gepresenteerde plan voorziet onder meer in een herstelfonds van 500 miljard euro voor de zwaarst getroffen gebieden en sectoren in Europa. Dat geld moet de Europese Commissie lenen op de kapitaalmarkten, de lidstaten betalen het vervolgens terug met dezelfde verdeelsleutel als bij de reguliere EU-begroting.  

Rutte noemt dit woensdag, tijdens de persconferentie na de vervroegde ministerraad, ‘een relevant plan’, naast andere plannen die nog zullen worden gepresenteerd, onder meer door de Europese Commissie. Gevraagd of het Frans-Duitse plan niet een beetje meer is dan een relevant plan, verwijst Rutte naar een ander groots plan van die twee landen, de Meseberg Verklaring uit 2018, een toekomstvisie op de EU na de Brexit. ‘Daar heb ik sindsdien niet zoveel meer van gezien.’

Ruttes reactie laat zien dat de Europese landen pas aan het begin staan van een lang debat over hoe een Europees herstelplan er precies uit zal zien − maar dat zo’n plan er waarschijnlijk wél komt. 

Priester Marco Bergamelli zegent graven in Bergamo, Lombardije. Italië is zwaar getroffen door de coronacrisis, zowel door het virus als door de economische schade.Beeld AFP

Zwaar geraakt

Rutte erkent dat ‘het Zuiden natuurlijk heel zwaar geraakt wordt door deze crisis’ en dat noordelijke landen als Nederland nu meer geld kunnen investeren in het ondersteunen van hun economie. ‘In het zuiden is die ruimte minder groot en dan kun je dus een onbalans krijgen in Europa. Maar dan mag ook de vraag gesteld worden: hoe komt dat eigenlijk, dat landen in het zuiden niet in staat zijn evenveel te investeren in hun economie als wij?’

De eis van hervormingen creëert volgens Rutte het maatschappelijke draagvlak om de zuidelijke landen te helpen. ‘Ik vermoed zomaar dat heel hard in die voorstellen zal staan: als je aanspraak maakt op hulp moet je vergaande hervormingen doorvoeren, zodat je de volgende keer voor jezelf kan zorgen. Anders kan ik het ook aan Nederland niet uitleggen dat wij willen helpen. Er zit een belang, ook bij ons. Los van solidariteit, en Europa, is er ook een direct, hard pecuniabelang (financieel belang, red.) dat het zuiden herstelt.’

Groot contrast

EU-specialist Pepijn Bergsen van de Britse denktank Chatham House ziet een ‘groot contrast’ met de eerdere reactie op de zuidelijke roep om eurobonds. Toen reageerde Nederland keihard en maakte het zich tot de kop-van-jut van zuidelijk Europa. ‘Nederland reageerde nu aanvankelijk helemaal niet en liet Oostenrijk dat doen.’

Ondanks de plannen van de ‘vrekkige vier’,  zal het Frans-Duitse herstelplan - dat Rutte ‘relevant’ noemde - centraal blijven in de discussie en herkenbaar zijn in de aankomende Commissievoorstellen. ‘Sommige plannen zijn relevanter dan andere’, aldus Bergsen.

Hij denkt dat het Frans-Duitse plan voor een herstelfonds van 500 miljard ook ‘te verkopen is’ aan de Tweede Kamer. ‘Ook daarin zit een element van conditionaliteit: we verwachten dat je gaat hervormen. En het is geen eerste stap richting eurobonds. Sommigen spreken van een “Hamiltonian Moment” voor Europa, verwijzend naar het moment waarop de Amerikaanse staten in 1790 schulden gingen delen. Maar dat is echt zwaar overdreven. Na de coronacrisis zullen dezelfde problemen in de eurozone nog bestaan als daarvoor.’

Verrast door Merkels draai

Nederland lijkt overvallen te zijn geweest door het Frans-Duitse voorstel en de draai die Merkel heeft gemaakt. Het markeert een verlaat maar wellicht cruciaal vertoon van Europees leiderschap van Angela Merkel. ‘Merkel begreep dat het middelpunt van de discussie verschoven was’, signaleerde de Duitse kenner Ulrich Speck, en muntte een compromis dat tussen de posities van de radicalere partijen in ligt: ‘klassiek Duits positioneren in de EU.’

 Diplomatiekenner Robert van de Roer wijst op de ‘enigszins neerbuigende toon’ van Rutte tijdens de persconferentie en de sneer naar de Frans-Duitse ‘Meseberg Verklaring’. ‘Dat was een vergezicht, dit is een acute crisis waarbij de eenheid van de EU op het spel staat. Het is de vraag of Nederland dit echt beseft.’ Hij wijst er op dat je de vrekkige vier ook de ‘kleine vier’ zou kunnen noemen. 

‘Rutte praat alsof hij op volstrekt gelijke hoogte staat met Merkel en Macron en dat is, met alle respect, niet zo', zegt Van de Roer. ‘Wat er nu gebeurt is hard power en strategisch leiderschap. De Frans-Duitse as leidt onverminderd de dans in Europa, of je dat nu leuk vindt of niet. Dus Rutte moet zich afvragen of hij een isolement wil riskeren, met alle gevolgen van dien, of dat hij gaat meebuigen voor de meest haalbare en realistische steunvoorwaarden. Durft hij een breuk met Merkel en Macron aan, om thuis populisten en financiële hardliners te plezieren? Of is die prijs te hoog?’

Nederland in de hoek gedrukt door Europees reddingsplan Merkel en Macron
Ineens lanceerden Duitsland en Frankrijk een plan voor een Europees herstelfonds van 500 miljard euro. Het gaat om giften waarvoor Brussel geld leent, een constructie waar Nederland steevast tegen was. Wat kan Rutte nog?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden