'Nederland politieagent van de wereld? Hou het even nuchter'

Geheel tegen de Nederlandse natuur in, wordt ons grondwetsartikel 'bevordering van de internationale rechtsorde' niet langer internationaalrechtelijk geïnterpreteerd, maar militaristisch. En dat terwijl Nederland nauwelijks een serieuze militaire traditie kent. Dat stelt Volkskrant-columnist René Cuperus.

Militair Marco Kroon stond voor de militaire kamer van de rechtbank in Arnhem terecht voor drugsbezit en -gebruik. Beeld anp

Gaan we steeds meer op Amerikanen lijken? Daar heeft het alle schijn van. Europeanen en Amerikanen groeien naar elkaar toe. Ook in Europa moet je je tegenwoordig presenteren als selfmade winner met een optimistische can-do-mentaliteit. Anders ben je een loser. Romantisch-intellectuele Weltschmerz is niet langer de bedoeling.

Zo is ook ons Europees sociaal model niet meer wat het geweest is. De eurocrisis gaat als een tornado te keer. Bovendien waren onze trotse verzorgingsstaten van weleer al zo'n beetje kapot hervormd. Bij jongeren zit de verzorgingsstaat al nauwelijks meer tussen de oren. 'Voor ons is er later geen pensioen en WW meer. Wij staan er alleen voor.' En ze lijken het nog niet heel erg te vinden ook.

Tuurlijk, Amerikanen blijken nog altijd een forse slag individualistischer dan Europeanen. En ze zijn een stuk religieuzer, en veel conservatiever waar het gaat om homoseksualiteit. Opvallend is wel dat het Amerikaanse patriottisme 'Europeser' wordt. Met name de jongere generaties in de Verenigde Staten nemen afscheid van het Amerikaans 'exceptionalisme'. Zij achten hun cultuur niet langer superieur aan die van andere landen.

Dit alles blijkt uit het 'Pew Research Center's Global Attitudes Project', een onderzoek naar de Trans-Atlantische kloof in waarde-oriëntaties. De conclusie: Amerika en Europa convergeren.

Met één uitkomst uit dat onderzoek ben ik het hartgrondig oneens. Volgens Pew Research zijn Amerikanen, veel meer dan Europeanen, van mening dat het noodzakelijk is militair geweld te gebruiken om in de wereld orde op zaken te stellen. Maar als ik nu ergens convergentie zie optreden, dan is het wel op dat punt. Vooral in Nederland.

Ik raak weleens verzeild in buitenlandspolitieke seminars. Dat zijn bijeenkomsten van onze 'foreign policy community', een select genootschap dat het bevorderen van het internationaal aanzien van Nederland tot zijn exclusieve taak rekent, en voor ons allen beslist over oorlog en vrede. In die kringen tref ik tot mijn verbijstering een radicale Amerikanisering van het denken aan waar het gaat om militair ingrijpen. Zelfs vertegenwoordigers van voorheen de vredesbeweging hoor je daar laconiek spreken over de inzet van Special Forces en drones. Ik dacht dat Mient-Jan Faber de enige besnorde tankcommandant binnen de vredesbeweging was geworden, maar de hele IKV/Pax Christi-beweging blijkt vermientjanfabert.

Op die bijeenkomsten heerst grote euforie over de interventie in Libië. Nu door naar Syrië, Iran, Darfur, Kenia, Tibet, Jemen, Somalië en Israël. Onder het mom van 'de internationale gemeenschap' wordt iedereen in de rol van politieagent van de wereld geforceerd. Een merkwaardig monsterverbond van trigger-happy Amerikaanse belangen en progressieve mensenrechten-ngo's dringt ons het denken van een supermacht op.

Dat roept steeds meer weerstand op. Want die militarisering van het internationaal beleid - denk ook aan Irak en Afghanistan - staat op gespannen voet met het soft power zelfbeeld van Europa. Dat is gebouwd op het motto 'nooit meer oorlog', en niet op dat van 'overal oorlog'. Inderdaad: 'Americans are from Mars, Europeans are from Venus', naar het beroemde beeld van Robert Kagan.

Dat de nieuwe trend van laagdrempelig militair geweldsgebruik wringt met het DNA van naoorlogs Europa valt vooral af te lezen aan het ongemak van Duitsland. Dat onthield zich in de VN-Veiligheidsraad veelzeggend van stemming inzake Libië. Duitsland wordt nu uitgekotst als spelbederver, maar juist dat door oorlogsschuld getraumatiseerde land had voor zichzelf de militaire geweldsoptie als instrument van buitenlands beleid afgeschaft. Duitsland representeert daarmee het best de Europese terughoudendheid tegenover militair activisme.

En Nederland? Onze 'foreign policy community' is zo bang dat Nederland in de wereld niet voor vol wordt aangezien, dat we overal achteraan lopen. Alles om maar geen Jutland te worden. Geheel tegen de Nederlandse natuur in, wordt ons grondwetsartikel 'bevordering van de internationale rechtsorde' niet langer internationaalrechtelijk geïnterpreteerd, maar militaristisch. En dat terwijl Nederland nauwelijks een serieuze militaire traditie kent. De enige soldaat die in Irak een schot loste, werd door het OM vervolgd en onze enige Uruzgan-held werd als cocaïne-dealer voor het gerecht gedaagd. Zoveel voor de Nederlandse militaire eer, nog los van het Karremans-debacle.

Nederland politieagent van de wereld? Hou het even nuchter.

René Cuperus is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden