Nederland op positie 8 of 9 in welzijn-ranglijst (en dat moet beter)

Een waanzinnig gaaf land? Nederland komt niet verder dan de mondiale subtop als het om welzijn gaat. Werk aan de winkel, concludeert het CBS vandaag in een eerste inventarisatie van de 'duurzame ontwikkelingsdoelen', de opvolger van de milleniumdoelen.

Zonnepanelen nabij Waalwijk. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het regent ranglijstjes. Wat maakt deze zo bijzonder?

Beschouw de duurzame ontwikkelingsdoelen als een ranglijst aller ranglijsten. Ze kijken niet naar één cijfer, zoals economische groei, maar naar de menselijke vooruitgang in haar totaliteit. Van welvaart tot vrouwenemancipatie tot milieuvervuiling.

Ruim een jaar geleden gingen de leden van de Verenigde Naties er unaniem mee akkoord. De 'sustainable development goals' zijn de opvolgers van de millenniumdoelen, die liepen van 2000 tot 2015. Dat ging echt wel verder dan alleen mooie beloften. Hugo von Meijenfeldt, nationaal coördinator duurzame ontwikkelingsdoelen, toont zich dan ook optimistisch. 'De millenniumdoelen zijn grotendeels gehaald. Het blijft een goed bewaard geheim, maar zaken als armoede en honger zijn zo'n beetje gehalveerd.'

Hoe doet Nederland het in vergelijking met andere landen?

Redelijk. Het CBS presenteert vandaag een eerste inventarisatie. Daarin komt Nederland naar voren als een subtopper. Het is rijk, veilig en niet corrupt. Maar als het om beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen gaat, of ervaren discriminatie, doet Nederland het minder goed. Bij hernieuwbare energie behoort Nederland zelfs tot de Europese hekkensluiters.

Al met al komt Nederland op een 8ste of 9de plaats, schat het CBS. Dat is in de buurt van landen als Duitsland en Frankrijk. Maar de precieze volgorde is onzeker, omdat op dit moment voor slechts een derde van de doelstellingen cijfers beschikbaar zijn. Zweden is in elk geval koploper. Het is, in de woorden van CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen, 'de Bohemian Rhapsody van de ranglijst met ontwikkelingsdoelen'.

Wat gaat er nu concreet gebeuren?

Nederland heeft 15 jaar de tijd om serieuze vooruitgang te boeken. Een eerste poging hiertoe vindt begin december plaats. Dan komen vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, NGO's en de overheid samen om plannen te bespreken. Die laatste zal zich 'terughoudend' opstellen, kondigt Von Meijenfeldt alvast aan. Lastig is ook dat de doelen niet afgedwongen kunnen worden. Er geldt slechts een 'inspanningsverplichting'.

Van oudsher kijken economen vooral naar het BBP. Economische groei dus. Nu komen daarvoor liefst 230 indicatoren in de plaats. Een feest voor statistici, maar wat schiet de wereld hiermee op?

Er is al veel langer kritiek op het BBP als maatstaf voor menselijke vooruitgang. Deze zomer nog stemde de Tweede Kamer voor het stimuleren van een 'breed welvaartsbegrip'. 'Het BBP is de baas op de cijferrots', stelt Daniël Mügge, politiek econoom en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. 'Het is een knots van een cijfer, dat ons vaak het zicht heeft ontnomen op zaken die we óók belangrijk vinden, zoals een schoon milieu of mensenrechten.'

De duurzame ontwikkelingsdoelen komen aan die kritiek tegemoet. Wat heet: behalve 17 ontwikkelingsdoelen zijn er 169 'subdoelstellingen'. In kaart te brengen aan de hand van 230 indicatoren, van toegang tot schoon drinkwater tot percentage duurzaam toerisme. Een van de voordelen is dat dat politici dwingt kleur te bekennen. 'Neem de gelijkheid tussen man en vrouw', legt Mügge uit. 'Zolang dit in het vage blijft, is het wel heel makkelijk er vóór te zijn.'

En de nadelen? Hoe moeten arme landen dit bijvoorbeeld allemaal meten?

Het heeft inderdaad wat weg van een cijferutopie, bevestigt Mügge. 'Onderschat niet hoe moeilijk het is voor veel staten om data te verzamelen. Een land als Cambodja heeft al moeite met de eigen inflatie in kaart te brengen. Voor je het weet heb je straks honderden cijfers, waarvan er geen één fatsoenlijk gemeten is.'

Voorbeelden te over. Zo werd in Kenia het aantal kinderen dat onderwijs kreeg, schromelijk overschat. Reden was dat dit de basisscholen meer geld opleverde. Het is een waarschuwing die beleidsmakers de komende jaren ter harte kunnen nemen: voor je het weet meet je geen echte vooruitgang, maar slechts een papieren werkelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.