Nederland onderschat EU-voorzitterschap

Nederland zal zijn eigen ambities als voorzitter van de Europese Unie niet kunnen realiseren. Daarvoor zijn de Haagse ambtenaren te laat begonnen met de voorbereiding, zegt Rinus van Schendelen....

Is Den Haag klaar voor haar voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie gedurende de tweede helft van 2004? Het antwoord hangt af van de definitie van 'voorzitten'. De eenvoudigste is: de boel ordelijk houden tot Luxemburg na ons. Dat betekent vooral leiding geven aan de honderden vergaderingen die onder auspicivan de Raad plaatshebben. Dat is veel extra drukte voor Haagse ministers en ambtenaren. Het vaste werk bestaat uit de gewoonlijk ongeveer honderd wetsvoorstellen van de Commissie aan Parlement en Raad. Ook passeren de Raad vechtdossiers zoals de nieuwe Commissievorming per 2005, de afronding van de Conventie (tenzij dit Ierland, de huidige voorzitter, gelukt), het eventuele Turkse lidmaatschap en de meerjarenbegroting vanaf 2007.

Een ruimere definitie van voorzitten omvat ook het verder optuigen van de Europese agenda voor de komende jaren. Om te voorkomen dat elk voorzittend land een eigen hobbyagenda inbrengt, is vorig jaar echter besloten tot een meerjarenprogramma. Samen met de Ierse regering moet Den Haag nu de agendering bevorderen van economische groei, duurzame ontwikkeling, interne veiligheid en buitenlands beleid. Elk is een container van onderwerpen. Daarnaast kan elk land altijd iets inbrengen. Ook een conflict, crisis of calamiteit kan de agenda beladen. Maar alleen op enkele speciale terreinen, zoals buitenlands beleid, kan de Raad ook definitief beslissen, hoewel hem dat zelden lukt. Meestal roept hij de Commissie op 'er iets aan te doen' en met voorstellen te komen.

De meest ruime definitie van voorzitten omvat tevens de realisatie van de eigen Haagse agenda, wat de normale rol is van een Raadslid. Een voorzitter wordt officieel geacht die tijdelijk te ver geten. Toch heeft in de praktijk elk Haags ministerie zijn Europese wensenlijstje. Heeft dat nog kans van slagen? Niet bij het proces van wetgeving komend half jaar. Dan had Den Haag zich, naar voorbeeld van de Franse of Britse aanpak, ongeveer vier jaar geleden op het voorzitterschap moeten voorbereiden, want dat is de gemiddelde totaaltijd van wetgeving door Parlement en Raad. In de jaren van Paars II en Balken ende I leefden de Haagse politici echter met de rug naar Europa. De meeste hoge ambtenaren vulden niet de politieke leegte, zoals de populaire theorie wil, maar keerden hun rug braaf mee. Voornamelijk alleen de middelhoge ambtenaren deden het Europese werk, zonder veel Haagse waardering en (nog steeds) meestal zonder 'briefing' en 'debriefing'. Zij handelen naar believen. Juist die normale rol van Raadslid doen wij met 'de Franse slag', die Parijs heeft afgeleerd.

Vele Haagse ambtenaren tonen zich momenteel vol goede moed over het voorzitterschap. De meeste beleven het voor het eerst (en vermoedelijk het laatst). Honderden Haagse ambtenaren zijn afgelopen najaar op stoomcursus gegaan. Vele extra ambtenaren zijn toegevoegd aan onze PV in Brussel en de ambassades overal. Daarnaast helpen talloze ambtenaren van Raad, Commissie en Parlement. In een recente enqu achten de meeste ambtenaren van Economische Zaken de voorbereiding nu tijdig en adequaat aangepakt. Dat impliceert ofwel een beperkte definitie van voorzitten ofwel een grote dosis overmoed. In beide gevallen kan veel mis gaan. Elk dossier van gewone wetgeving kan al vele haken en ogen bevatten. Bij het vorige voorzitterschap (1997) kwam minister De Boer van VROM hopeloos vast te zitten in het Wildklemdossier, dat ingewikkelder bleek dan gedacht. Voorzitten vergt per dossier accurate kennis van de diverse belangen en van de technieken om voldoende consensus te smeden. Een nieuwe regering van een oude lidstaat (Spanje) of een oude van een nieuwe lidstaat (Hongarije) kan altijd dwarsliggen. Eventueel benodigde onderhandelingen met Commissie en Parlement over wetsvoorstellen worden moeilijk, nu de Commissie op punt van vertrek staat en het in juni nieuw verkozen Parlement vooral met zichzelf bezig zal zijn.

Ook het thuisfront kan stoorzender zijn. Over elk onderwerp is ons land, de rijksoverheid en politiek Den Haag altijd verdeeld; dat is eigen aan hedendaagse democratie. In het beste geval trekt ieder stil zijn plan en strijdt met Europese bondgenoten ook op Raadsniveau tegen binnenlandse opponenten. Vaak springen de vonken er thuis al af. Alleen al de asymmetrie van de Haagse werkverdeling tussen ministeries en de Brusselse tussen Vakraden zorgt voor veel Haagse rivaliteit en bonje. In het slechtste geval profiteren anderen in Europa van onze verdeeldheid, die zelfs binnen de kabinetscoalitie zit. Over verdere Europese integratie is het CDA per saldo positief en de VVD negatief. Vooral de CDA-ers Balken ende en (de zeer bekwame) Bot hebben tijdens het voorzitterschap hoog profiel en zijn dus kwetsbaar. De VVD, die ook rond het thema 'Europa' permanent op verkiezingscampagne lijkt te zijn, kan het CDA dus makkelijk concessies afpersen, desgewenst onder het brave mom van dualisme. Ook een andere populaire theorie, dat een kabinet tijdens het voorzitterschap stabiel blijft, kan aldus een Haagse weerlegging krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden