Nederland moet VS in militaire aanpak van drugs niet steunen

De VS willen opnieuw honderden miljoenen dollars pompen in de strijd tegen de drugsteelt in Colombia. Nederland is in het kader van dit plan bereid militaire bases op de Antillen ter beschikking te stellen aan Washington....

LANDEN die volgens Washington niet meewerken aan de strijd tegen de drugs belanden op een zwarte lijst. Dat gebeurde in 1996 met de toenmalige Colombiaanse regering van president Samper. Colombia geraakte in een diplomatiek isolement, de economische situatie verslechterde, democratische instituties werden nog verder uitgehold en de militairen raakten gedemoraliseerd. Met als gevolg een versterkte guerrillabeweging, de FARC.

Het is voorspelbaar dat de Amerikaanse militaire steun van 1,3 miljard dollar aan Colombia (Plan Colombia) wederom contraproduktief zal blijken. De Amerikaanse War on Drugs zal in hevigheid toenemen, maar de doeltreffendheid daarvan wordt in Latijns Amerika en Europa sterk betwijfeld.

Het vreemde is dat ook Nederland bedenkingen heeft maar wel medewerking toezegt. Het kabinet heeft erin toegestemd dat de Amerikanen gedurende tien jaar militaire bases mogen vestigen op Aruba en Curaçao. Die zijn een onderdeel van en worden betaald uit het Plan Colombia. Het nog door de Tweede Kamer te ratificeren besluit heeft kwaad bloed gezet in de regio. Venezuela heeft de Amerikaanse gevechts- en spionagetoestellen op de Antillen verboden om over Venezolaans grondgebied naar Colombia te vliegen.

De Amerikaanse drugsoorlog (geleid door Vietnam-veteraan generaal MacCaffrey) heeft de afgelopen tien jaar niet minder dan 500 miljard dollar verslonden zonder dat er een gram minder drugs in de Amerikaanse straten belandt. In een hoorzitting van het Congres over Colombia vielen de woordvoerders van de Republikeinse meerderheid MacCaffrey bij in zijn standpunt dat er in dit conflict geen scheidslijn bestaat tussen drugsbestrijding en anti-guerrillastrijd.

Nederland wil niet dat de VS de Antillen gebruiken voor inmenging in het conflict van Colombia, maar kan dat niet controleren. De impliciete koppeling die de Amerikaanse drugswarriors maken tussen guerrilla en -drugsbestrijding maakt dat onmogelijk.

De FARC heft belasting van de opkopers van cocapasta in de door haar gecontroleerde gebieden. Zij doet daarmee hetzelfde wat militairen, banken, bedrijven en politici altijd hebben gedaan: een graantje meepikken van de drugshandel. Maar slechts één procent van de totale coca-omzet circuleert in de door de guerrilla gecontroleerde gebieden. De 5 tot 10 procent belasting die de FARC daarvan int, is hooguit 0,1 procent van het bedrag dat in de cocahandel omgaat.

Het grote geld wordt gemaakt bij het raffineren van cocaïne door de maffia, de internationale transporten en de straathandel. Daar is de guerrillabeweging niet bij betrokken. Wel de misdaadkartels in de steden. Die zullen weinig last hebben van de dertig helikopters en de door Amerikanen getrainde bataljons waarin het Plan Colombia voorziet. De boertjes die coca telen om te overleven wel. Nog meer dan nu al gebeurt, zullen zij in de armen van de guerrillabeweging worden gedreven. Het Plan Colombia wil het Colombiaanse leger versterken, maar zal ook de FARC van nieuwe rekruten verzekeren.

Het ligt voor de hand dat met het Plan Colombia de burgeroorlog, die niet is begonnen vanwege de drugs maar voortvloeit uit de scheve sociale en politieke verhoudingen, in hevigheid zal toenemen. Het aantal vluchtelingen - nu bijna twee miljoen - zal verder oplopen. Washington rechtvaardigt het Plan Colombia met het argument dat het Colombiaanse conflict een bedreiging zou vormen voor de hele regio. Net als Venezuela zegt ook Brazilië dat het andersom is en de VS er een regionaal conflict van máken. Dat is een observatie die Nederland zich moet aantrekken.

De Amerikaanse bases op de Antillen vormen een essentieel onderdeel van het Plan Colombia. Traditioneel vertrokken de spionagevluchten vanuit Panama. Maar Panama wil geen Amerikanen meer op zijn grondgebied. De Antillen zijn de nieuwe uitvalsbasis van waaruit het Colombiaanse leger wordt ondersteund.

Wat gebeurt met de informatie van de spionagevluchten? Het Colombiaanse leger heeft een lange geschiedenis van schending van de mensenrechten. Via hun alliantie met de paramilitairen hebben zij de vuile oorlog 'geprivatiseerd', ondanks de pogingen van president Pastrana dat te verhinderen. Nederland kan niet controleren of de informatie die vanaf de basis op de Antillen wordt verzameld, niet tot nog hardere repressie zal leiden. De angst van Colombia's buurlanden voor nog meer vluchtelingen is dan ook gegrond.

In de discussie over het Plan Colombia en de Nederlandse betrokkenheid staan twee punten centraal. De discussie gaat daarbij niet over de vraag of de FARC goed of slecht is. Óók de FARC schendt mensenrechten en maakt onschuldige slachtoffers. De Colombiaanse regering zegt echter dat de FARC géén narco-guerrilla voert. Door de strijd zo op de guerrillabeweging te concentreren, richten de Amerikanen zich op de verkeerde vijand. Dit ondermijnt ook de onderhandelingen, die door regering en guerrilla nog steeds als zinvol worden bestempeld. Nederland moet daarom steun geven aan die onderhandelingen in plaats van mee te werken aan een plan dat alom wordt bekritiseerd als een militair interventieplan met een open einde.

Het andere punt is de drugsbestrijding. De Amerikaanse militaire aanpak werkt niet. Zolang er vraag is, zal er aanbod zijn. Nederland is juist een voorbeeld dat het doeltreffender en goedkoper is om drugsverslaafden te behandelen. Voor behandeling van drugsverslaafden is in de VS nauwelijks geld beschikbaar. Wel om honderdduizenden van hen voor 23 duizend dollar per jaar in de gevangenis te zetten. Om stemmen te winnen (het is een verkiezingsjaar) is het voor Amerikaanse politici veel aantrekkelijker tough on drugs te zijn en te pleiten voor de inzet van gevechtsvliegtuigen- en helikopters.

Het kabinet kan de concessie voor de vestiging van Amerikaanse bases op de Antillen niet presenteren als een bilaterale overeenkomst tussen Den Haag en Washington in het kader van drugsbestrijding. De bases zijn onderdeel van en worden betaald uit het Plan Colombia. In officiële documenten staat dat de bases nodig zijn voor de Amerikaanse anti-drugsstrategie (en dus contra-guerrilla) in Colombia.

Door hieraan mee te werken, zou Nederland een stap in de verkeerde richting doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.