'Nederland moet nieuwe dorpen bouwen'

Ruimte is er zat in Europa, vindt stedenbouwexpert Jaap Modder, die vrijdag afscheid nam als directeur van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting. Nederlandse boeren kunnen zich straks riant vestigen in Polen...

'Overal in de wereld', zegt Jaap Modder, 'bevinden zich in de delta's van de rivieren de grote stedelijke concentraties. Dat zijn kennelijk de aantrekkelijkste plekken om te wonen en te werken. Zo is het in Bangladesh en zo is het in Nederland. De ijzeren consequentie daarvan is dat het in onze delta, aan de rand van een van de welvarendste gebieden van de wereld, steeds drukker zal worden. Je kunt hooguit proberen die verdere verstedelijking in goede banen te leiden. De planning van het onvermijdelijke noem ik dat.'

Modder (52) heeft vrijdag afscheid genomen als directeur van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (Nirov), waarover hij sinds 1993 als algemeen directeur de scepter zwaaide. Hij wordt voorzitter van het KAN, een samenwerkingsverband van 21 gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen.

Het Nirov organiseert congressen en cursussen voor stedenbouwkundigen, planologen en bestuurders, geeft tijdschriften uit en

beheert de Nieuwe Kaart van Nederland.

Dat het Nirov weinig bekend is bij het grote publiek, komt volgens Modder doordat zijn instituut te weinig geld krijgt.

'VROM, het ministerie waarmee wij vooral te maken hebben, is niet erg geïnteresseerd in professionalisering van de kennis over stedenbouw en houdt grote debatten, zoals over de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, helaas het liefst in eigen hand.'

Modder is sowieso niet zo te spreken over het ministerie dat onder Paars door zijn partijgenoten Margreeth de Boer en Jan Pronk werd geleid. 'Ik vind dat ze er weinig van hebben gemaakt. Ze hebben het ene debat na het andere op gang gebracht, maar aan echte keuzes zijn ze niet toegekomen.

'Onder hun bewind heeft het ministerie geweldig ingeboet aan gezag. De gang van zaken rond de Vijfde Nota is exemplarisch. Verkeer en Waterstaat, Economische Zaken, Landbouw Natuur en Visserij: ze kwamen allemaal met hun eigen grote ruimtelijke plannen. Formeel zijn die keurig op de Vijfde Nota afgestemd, maar in de praktijk ging elke minister zijn eigen gang.

'Dat zie je in Zeeland, dat door VROM is uitgeroepen tot nationaal landschapspark, terwijl Verkeer en Waterstaat juist probeert die provincie beter bereikbaar te maken met een tunnel onder de Westerschelde. Dat gaat onvermijdelijk gepaard met verstedelijking rond die tunnel. Zo gaat het vaker in Nederland. De ene hand geeft, de andere neemt en het resultaat heet dan beleid.

'De filosofie achter het ruimtelijke beleid is naar mijn smaak kortzichtig en bekrompen nationaal. Je krijgt vaak de indruk dat Nederland ophoudt bij Winterswijk. Dat zie je aan zo'n absurd project als de Zuiderzeelijn, de snelle (zweef)treinverbinding tussen Amsterdam en het noorden van het land. Er is voorlopig geen schijn van kans dat die lijn naar Bremen en Hamburg kan worden doorgetrokken. Dat wordt dus een miljardenlijn die in Groningen in het niets verdwijnt, maar op hetzelfde moment weigert Nederland voldoende te investeren in een hogesnelheidslijn naar Noordrijn-Westfalen, waar niet alleen 18 miljoen mensen wonen, maar wat ook nog eens onze belangrijkste handelspartner is. Dan vraag je je toch af waar we hier mee bezig zijn.'

Verder moet de Nederlandse politiek in zijn ogen eindelijk eens af van al die moralistische beelden van hoe Nederland eigenlijk zou moeten zijn. 'De ergste autovijandigheid is er nu een beetje van af, maar er is nog altijd geen minister die klip en klaar stelt dat er in Nederland over 25 jaar nog veel meer auto's zullen zijn en dat het dus zaak is daarmee rekening te houden bij de inrichting van het land.' De rode contouren waarmee Jan Pronk de verstedelijking van Nederland hoopte te kunnen beheersen, moeten weg, vindt Modder. 'Er is niets op tegen te proberen de verstedelijking in bestaand stedelijk gebied te concentreren, maar niet als een algemene oekaze. Uit alle onderzoeken blijkt dat ruim een kwart van de mensen het liefst in een dorp woont.'

Dat werd in de Vijfde Nota ook wel erkend, maar er wordt niets mee gedaan omdat er buiten de stad niet meer mag worden gebouwd. Modder: 'Het gevolg is dat er overal aan de rand van bestaande dorpskernen van die lelijke gouden randjes worden neergezet die het oorspronkelijke dorpsbeeld verpesten. Dan kun je toch veel beter besluiten om een fors aantal nieuwe dorpen te bouwen die een beetje fatsoenlijk worden gepland?'

Het wordt tijd, meent Modder, dat de politiek eindelijk eens uitgaat van een toekomst die niet op het verleden lijkt. 'We moeten af van dat retrospectieve verlangen naar een ongerept zeventiende-eeuws platteland. Nederland is nu al een in hoge mate één grote stedelijke samenleving en die stedelijke cultuur zal de komende decennia alleen maar dominanter worden.

'Dat kan ook best, want er is ruimte zat. Als Europa straks met Polen wordt uitgebreid, kun je er vergif op innemen dat veel agrarische bedrijvigheid daar terecht zal komen. Er zijn daar minder regels en grond en arbeid zijn er goedkoper. Je moet als boer wel gek zijn als je niet naar Polen verhuist. De ruimte die daardoor vrij komt, kan, zonder dat de natuur er onder leidt, voor nieuwe stedelijke behoeften worden gebruikt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden