Nederland moet meer naar Denemarken kijken

Elke week op VKGeschiedenis.nl: een column over het actuele verleden. Deze week: Peter Giesen over de parallellen tussen de Deense geschiedenis en de onze.

KOPENHAGEN - Wie zich verdiept in de geschiedenis van andere landen, kijkt al snel naar Amerika, Engeland, Frankrijk of Duitsland. Dat is logisch: Napoleon of Bismarck hebben meer glamour dan J.C. Christensen, de belangrijkste politicus in het 19de eeuwse Denemarken.

Toch is het jammer. We zouden meer moeten weten van de geschiedenis van België, Noorwegen of Denemarken, kleine landen die net als Nederland overeind proberen te blijven in het spel der grootmachten, die een weg moeten vinden in een wereld waar ze zelf maar weinig invloed op kunnen uitoefenen.

Een paar weken geleden was ik voor een reportage in Kopenhagen. Ik kocht A Short History of Denmark in the 20th Century van Bo Lidegaard. Het is een boek zonder al te veel drama. Bloed vloeit er nauwelijks, zelfs niet in de Tweede Wereldoorlog. In april 1940 gaven de Denen zich zonder slag of stoot over aan de Duitsers, later werden de Deense Joden in een spectaculaire ontsnappingsactie naar Zweden geëvacueerd.

Toch is het fascinerende kost, voor wie de Nederlandse geschiedenis een beetje kent. Allerlei patronen uit de vaderlandse geschiedenis zijn ook in Denemarken zichtbaar. Een weinig krijgshaftige natie die uit alle macht neutraal probeert te blijven. De Denen gingen nog iets verder met hun afkeer van geweld als de Nederlanders, zoals in 1940 bleek. Misschien was dat wel zo verstandig, zoals oud-NIOD-directeur Hans Blom ooit opmerkte. Wat heeft mei 1940 ons opgeleverd, behalve duizenden doden, een verwoest Rotterdam en een handjevol heroïsche verhalen?

Ook de zeer recente geschiedenis van Nederland en Denemarken leent zich voor een interessante vergelijking. Sinds 2001 hebben de Denen een minderheidskabinet van liberalen en conservatieven, gedoogd door populisten. De Deense immigratiewetgeving is nu de strengste van Europa. Veel 'Deense' maatregelen zijn overgenomen in het regeerakkoord van CDA en VVD, zoals de verhoging van de leeftijdsgrens voor gezinshereniging tot 24 jaar.

Een interessant verschil is het gebrek aan onvrede in de Deense samenleving. De 'opstand der burgers' onder leiding van Pim Fortuyn in 2002 is vaak verklaard uit onvrede met de samenleving in het algemeen en de politieke klasse in het bijzonder.

In Denemarken wonnen de populisten echter zonder die onvrede over het politieke systeem. Dat sluit aan bij recente wetenschappelijke denkbeelden, bijvoorbeeld van de vooraanstaande Nederlandse populisme-expert Cas Mudde. Hij vindt dat populisme te vaak wordt verklaard uit duistere of afgeleide motieven, zoals angst en onzekerheid. In werkelijkheid onderscheiden populistische kiezers zich nauwelijks van die van andere partijen. Uit Deens onderzoek blijkt ook dat zij helemaal geen 'verliezers' van de globalisering zijn, zoals vaak is geopperd. De werkelijkheid is veel simpeler. Mensen kiezen voor populisten omdat ze het eens zijn met hun standpunten, bijvoorbeeld dat er te veel buitenlanders zijn.

Interessant is ook dat de Deense sociaaldemocraten en groenen hebben beloofd dat zij de strenge immigratiewetgeving in stand zullen houden als zij weer aan het bewind mochten komen. Dat brengt me op een wat onbehaaglijke gedachte. Is het populisme niet een breekijzer? Misschien durven de mainstream-partijen nu pas maatregelen te nemen die voorheen taboe waren, omdat ze de populisten de schuld kunnen geven. En zijn Nederlanders anders dan Denen? Of zijn ook linkse Nederlanders stiekem blij met de harde aanpak van immigratie?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden