'Nederland moet eisen stellen bij NAVO-acties'

PvdA-leider Melkert zet vraagtekens bij grootscheepse deelname aan vredesacties: bondgenoten moeten Nederland meer zeggenschap geven...

Een jaar geleden was Nederland in oorlog en nam het 78 dagen lang prominent deel aan de lucht acties op Kosovo, waar de Albanezen systematisch werden onderdrukt door de Serviërs.

PvdA-fractievoorzitter Melkert: 'Er lag geen blauwdruk klaar en dat was zichtbaar in alle fasen van de crisis. Als je in de toekomst draagvlak wilt houden voor humanitaire interventies moet je willen kijken naar wat er beter kan. Steun van de PvdA kan worden verkregen, maar is nooit vanzelfsprekend.'

De sociaal-democraat vroeg vorig jaar bij de algemene beschouwingen een Kosovo-evaluatie van het kabinet, die lang op zich liet wachten. Het stuk ligt er nu en het kabinet oefent daarin kritiek uit op de besluitvorming van de NAVO tijdens de Kosovo-crisis.

Volgens het tweede kabinet-Kok werd de invloed van de Verenigde Staten en Groot-Brittannïe voor het kiezen van bombardementsdoelen buiten de NAVO-raad uitgeoefend. Dat zette de onderlinge solidariteit onder druk.

De PvdA'er omschrijft het als een 'redelijk' stuk, maar er blijven voldoende vragen over voor het debat dat hierover morgen in de Tweede Kamer wordt gevoerd.

Melkert: 'Zo is voor mij een jaar later nog steeds niet duidelijk welke mechanismen het militaire ingrijpen van de negentien NAVO-landen in de Kosovo-crisis in werking hebben laten treden.'

Hij doelt op de lange periode tussen het besluit tot de Activation Order van de NAVO op 12 oktober 1998 en de acties die in maart 1999 begonnen.

Dat besluit machtigde de opperbevelhebber Clark van hetNAVO-bondgenootschap om in te grijpen.

Toen het moment daar was verzetten PvdA-minister Pronk en VVD-minister Korthals zich in het kabinet. Zij twijfelden in de ministerraad aan het nut van de bombardementen gezien de enorme vluchtelingenstromen, en vonden dat het kabinet als collectief de definitieve beslissing had moeten nemen.

Nu deed de trojka van premier Kok en zijn ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, Van Aartsen en De Grave het.

- Had de trojka op het uur U niet het hele kabinet bij elkaar moeten roepen om als collectief te beslissen?

'Toen de luchtacties uiteindelijk begonnen is niet ten onrechte binnen het kabinet geredeneerd dat die ruimte daarvoor al in oktober was ontstaan.

'Dat doet niets af aan de verantwoordelijkheid van het hele kabinet in alle fasen. Dus ook van de betrokken ministers die daar kritiek op hadden.'

Nederland leverde tijdens de luchtacties op Kosovo het aandeel van een grootmacht. Na de Verenigde Staten en Frankrijk deelde Nederland met Groot-Brittannïe de derde plaats wat militaire inspanningen betreft.

Maar Nederland had het nakijken als er belangrijke beslissingen werden genomen in de Contactgroep van de vijf belangrijkste landen.

- Leent het zich voor herhaling om veel militaire slagkracht te leveren en een geringe invloed te hebben?

'Nederland moet in de toekomst eisen stellen om een beter evenwicht te krijgen tussen de politieke betrokkenheid en militaire inspanning. Op cruciale momenten zoals de discussie over de vraag hoe effectief het luchtwapen was, en hoe lang de acties konden duren, was Nederland onvoldoende betrokken.

'Nu had Nederland vooral bilaterale contacten met Duitsland en de Verenigde Staten. Dat was niet bevredigend.'

- En als de grootmachten er niet voor voelen Nederland te laten delen in zeggenschap?

'Dan moet Nederland een nadere afweging maken of het nog wel mee wil doen op het grootschalige niveau waartoe we in beginsel wel bereid zijn. Want je moet naar de eigen bevolking wel zichtbaar maken wat je doet om draagvlak te houden.'

- Kok verscheen niet op televisie om te vertellen dat zijn volk in oorlog was. Blair, Schröder, Chirac en Clinton deden dat wel.

'Het was een goede inschatting van Kok dat een meerderheid van de bevolking de aanvallen steunde. Maar het zou van groot belang zijn geweest als van de kant van de regering uitdrukkelijkerallerlei afwegingen waren toegelicht.

'Nu maakte men zich afhankelijk van de NAVO-voorlichter Shea.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden