Nederland mag Vlaanderen niet langer negeren

De kracht van het Vlaams Blok ligt in de verbinding die de partij weet te leggen met de Vlaamse emancipatie....

DE meningsvormers in de Nederlandse politiek en pers hebben weinig belangstelling voor Vlaanderen. In de buitenlandspolitieke aandachtshiërarchie lopen onze zuiderburen ver achter bij Britten, Duitsers en Fransen. Nederland ziet zichzelf graag als grootste van de kleintjes in Europa en heeft daarom vooral de grote drie op het netvlies.

Vlaanderen speelt geen rol bij onze plaatsbepaling in Europa en we hebben Vlaanderen niet nodig bij de definitie van onze nationale identiteit. Denk Vlaanderen weg, en voor de grachtengordel en wijde omtrek verandert niets in ons wereldbeeld.

Hoe anders kijkt Vlaanderen tegen ons aan. Vlamingen hebben Hollanders nodig bij de bepaling van hun positie in Europa en zelfs bij de definitie van hun identiteit. Oppervlakkig gezien vooral om aan te geven hoe sterk wij verschillen, hoe arrogant en betweterig Hollanders zijn, hoe weinig wij van het leven kunnen genieten. Maar onder al die ergernis zit een gevoel van verbondenheid, een stamverwantschap die gekoppeld is aan onbehagen over het gebrek aan gelijksoortige gevoelens aan Nederlandse kant.

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in België veroorzaakt een paar rimpelingen in de Nederlandse persvijver en blijft in de politiek verder onbesproken. Een paar dagen zal afschuw over de winst van het Vlaams Blok de commentaren overheersen, waarna Vlaanderen weer in de Nederlandse anonimiteit zal verdwijnen.

Wij koesteren ons in de zelfgenoegzame gedachte dat zo'n onfatsoenlijke partij niet in het Nederlandse politieke landschap voorkomt en gaan over tot de orde van de dag. Een erg onverstandige houding, want hoewel het succes van het Vlaams Blok voor een deel een gevolg is van de Vlaamse geschiedenis en politieke cultuur, is er ook sprake van tendensen die in heel Europa waarneembaar zijn en die Nederland niet onberoerd zullen laten.

De succesvolle slogan 'Eigen volk eerst' van het Vlaams Blok roept in Nederland alleen associaties op met vreemdelingenhaat, zoals ook bleek uit het onthutsend naïeve interview van De Winter door Buitenhof. De perfide handigheid van De Winter en de zijnen is dat zij een koppeling tussen die vreemdelingenhaat en de Vlaamse emancipatie weten te leggen. Want 'eigen volk eerst' betekent voor veel Vlamingen ook het opheffen van werkelijke en vermeende achterstelling bij Franstaligen.

Mijn lagere school stond in een dorp vlak bij Brussel. Vijf jaar lang heb ik door Vlaams nationalisme doordesemd geschiedenisonderwijs gehad. Jan Breydel en Pieter de Coningk, de verjagers van de Fransen, waren mijn helden, de Guldensporenslag mijn Slag bij Nieuwpoort. Ik leerde dat Vlaamse soldaten in de Eerste Wereldoorlog sneuvelden omdat zij de Franse bevelen van hun officieren niet verstonden, dat Guido Gezelle bestraft werd omdat hij in de pauze op school Nederlands sprak. De achterstelling was inmiddels opgeheven, maar in ons dorp zagen wij een nieuwe bedreiging in het oprukken van de taalgrens in onze richting.

Het gevoel dat hun identiteit gevaar loopt wordt Vlamingen met de paplepel ingegoten. Zo kan chauvinisme al gauw ontsporen. Bovendien is de Vlaamse emancipatie van recente datum. Het is nog niet zo lang geleden dat een deel van de Vlaamse bourgeoisie hun kinderen het liefst Franstalig opvoedde, hetgeen Jacques Brel tot de sneer bracht dat in Gent de straten tweetalig pissen.

De Vlaamse 'kleine luyden' hebben hun eigen elite op dit punt altijd gewantrouwd. Dus Flaminganten waren niet alleen nationalisten, maar verzetten zich ook tegen het eigen establishment. Dat is precies de ondergrond waar het Vlaams Blok op gedijt, zeker na de deconfiture van de gevestigde partijen.

Het gevoel van een bedreigde identiteit en een afkeer van het establishment zijn meer dan kenmerken van xenofobe en populistische partijen in Europa. Ook mensen die niets met het gedachtegoed van fascisten te maken willen hebben, vrezen voor het verlies van het eigene als gevolg van 'Europa' of van de globalisering.

De twijfel over de werking van de democratie, de onduidelijkheid over wie het voor het zeggen heeft en het gebrek aan politieke of ideologische leidraden knagen aan het politieke bestel in heel Europa. Wij zijn er goed in deze tendensen te herkennen in de nieuwe deelrepublieken van Duitsland en in Oostenrijk. Onze eigen geschiedenis maakt ons gevoelig voor dergelijke ontwikkelingen in de Duitstalige wereld. Maar het Vlaams Blok toont aan dat ook Nederlandstalig Europa gevoelig is voor vreemdelingenhaat en populisme. Door de Nederlandse eigenheid zal de vreemdelingenhaat bij ons wel binnen de perken blijven, maar populisme ligt ook hier op de loer.

Revitalisering van het politieke bestel is dus een gemeenschappelijk doel van Nederland en Vlaanderen. Het zou goed zijn als Nederlandse en Vlaamse politieke zusterpartijen allianties aangaan om die revitalisering ter hand te nemen. Met partijvernieuwing zijn in beide landen verschillende ervaringen opgedaan, waar we allemaal van kunnen leren. Hoofddoel moet zijn de kiezers weer bij de politiek te betrekken, zodat kansen uiteindelijk niet langer als bedreigingen worden gezien en zodat het besef groeit dat je ook binnen het systeem je eigen lot in handen kunt nemen.

Voor Nederland is er bovendien de niet onbelangrijke les dat ons lot met dat van Vlaanderen is verbonden, of we dan nu wensen of niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden