Opinie

Nederland, maak je op voor Russisch spelbederf

Nederland mist een antenne voor de verongelijktheid die in nieuwe EU-lidstaten nog altijd welig tiert.

Claude Juncker, Frans Timmermans en Mark Rutte bij een persconferentie over het EU-Voorzitterschap van Nederland Beeld anp

Het EU-voorzitterschap is voor Nederland slecht begonnen met een conflict over 'Europese waarden' dat slechts tot een nieuwe botsing met Oost-Europa kan leiden.

Twee maanden na de Poolse verkiezingen, die de nationaal-conservatieven van Jaroslav Kaczynski aan de macht brachten, weet de EU-commissaris van mediazaken Günther Oettinger - een Duitser - al dat de vrijheid van meningsuiting in Warschau gevaar loopt. Hij heeft Polen verlies van stemrecht in Brussel in het vooruitzicht gesteld als een omstreden mediawet niet wordt ingetrokken.

Je zou denken dat mediacommissarissen hun klassieken kennen, zoals 1984 van George Orwell. Maar dat lijkt alleen nog voorbehouden aan eurocritici die graag van de 'EUSSR' spreken en de bureaucraten in Brussel met hun eigen argumenten om de oren slaan. Zie de bloggers van GeenStijl.

Dirk-Jan van Baar is historicus. Beeld Rob Huibers

Veelkoppig monster

Viktor Orbán in Boedapest, die muren bouwt tegen migrantenstromen uit Afrika en het Midden-Oosten die ook in Praag en Bratislava op weerstand stuiten, is er goed in. En Vladimir Poetin, die Oost-Europa met zijn wraakzucht angst aanjaagt, maar ook nieuwe (christelijke) inspiratie biedt. Als dubbelagent is het poetinisme een veelkoppig monster.

In Brussel begrijpen ze dat niet. Daar denken ze die achterlijke Oost-Europeanen met seculiere 'Europese waarden' tot de orde te kunnen roepen. Voor christelijke voorkeuren is geen plaats, dat leidt tot discriminatie van moslims. Maar er is wel plaats voor het homohuwelijk, dat in Slovenië in een referendum is afgestemd, en colleges mensenrechten van supercommissaris Frans Timmermans, die zich als Nederlands minister van Buitenlandse Zaken al sterk maakte voor de actievoerders van Pussy Riot en Greenpeace (die kerken ontheiligden en een Russisch booreiland bezetten).

Heel ruimdenkend, maar ook koren op de molen van Poetin, die in alle westerse bemoeizucht een legitimatie zag met onzichtbare mannetjes de Krim te annexeren en een oorlog in Oekraïne te beginnen. In hoeverre gidsland Nederland daarbij als kop van Jut heeft gediend, is een vraag die in Den Haag - ook hoofdstad van VN-juristen - niet wordt gesteld.

Slecht getimed referendum

Maar na een reeks diplomatieke incidenten en de ramp met de MH17, waarbij Russische betrokkenheid zich steeds meer opdringt, mag duidelijk zijn dat het met Poetin kwaad kersen eten is. Erger, Nederland moet zich opmaken voor nog veel meer Russisch spelbederf.

Moskou zal doorgaan met het verdacht maken van het onderzoek naar de ramp met de MH17 en het Nederlandse bedrijfsleven onder druk blijven zetten om onder de door het Westen ingestelde sancties uit te komen. Dan komt het goed uit dat Nederland, dat ondertussen zeer tegen de zin van de door Moskou gesteunde Bashar al-Assad in Syrië wil gaan bombarderen, EU-voorzitter is.

En er is dat slecht getimede referendum over Oekraïne, waarbij de gevestigde politiek in Nederland en Europa slechts kan verliezen. Tot plezier van alle nationale fronten die tegen Jean-Claude Juncker, Hans van Baalen en Guy Verhofstadt te hoop lopen en hun eigen Maidan vieren, en van Moskou. De Haagse politiek houdt zich daar blind voor, in de ijdele hoop dat niet elke volksraadpleging over Europa op een oorvijg hoeft uit te draaien.

De uitslag verplicht immers tot niks. Maar in heel Oost-Europa (niet alleen in Kiev) zullen ze een klein westers landje aan de Noordzee zien waarvan het volk hen liever kwijt dan rijk is. Tel uit je democratenwinst.

Demonstratie voor vrije media bij het gebouw van de Poolse televisie in Warschau, 9 januari. Beeld Daniel Rosenthal

Antenne

Mark Rutte is niet te benijden, hem wacht een evenwichtsact die de Haagse diplomatie sinds de aanloop naar de top in Maastricht (december 1991) niet heeft meegemaakt. De Nederlandse politiek verkeek zich toen op het Europese krachtenveld, maar stond wel aan de basis van een historisch akkoord dat ons de euro bracht.

In diezelfde periode braken de oorlogen in Joegoslavië uit. Ook hiervan was de afloop een 'goede'; alle schurken (van Servische kant!) kwamen in Scheveningen terecht. Maar daaraan ging het trauma van Srebrenica vooraf en het Nederlandse onvermogen om zich een voorstelling te maken van al het kwade bloed op de Balkan.

Poolse toestanden bij de NPO

De Mediawet schiet tekort in het beschermen van de onafhankelijkheid van de publieke omroep. Dit geldt niet alleen in Polen, maar ook in Nederland. Lees het artikel hier.

Later verkeek Hans van den Broek zich als uitbreidingscommissaris op Cyprus, waar Jeroen Dijsselbloem ook niet populair is. Om maar te zwijgen over Griekenland, nog zo'n russofiel geval. En van het Oost-Europese gezicht van Israël (Likoed!) snappen we niks.

Nederland mist een antenne voor de verongelijktheid die in nieuwe EU-lidstaten nog altijd welig tiert. Een Brussel dat een getormenteerd land als Polen van bovenaf 'Europese waarden' voorhoudt, slaat de plank mis. Dat zet opnieuw kwaad bloed.

Als er één gemeenschappelijke Europese waarde is, dan is dat - héél christelijk - het overwinnen van historische ressentimenten. Hebben we vroeger niet geleerd dat integratie van twee kanten moet komen? Dat noopt Nederland als EU-voorzitter tot een inschikkelijkheid tegenover Oost-Europa die het nooit heeft gehad.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.