COMMENTAAR

Nederland lijdt aan risico-regelreflex

Als er in Nederland een ongeluk is gebeurd, schieten de bestuurders gemakkelijk in een collectieve kramp.

Zicht vanuit een vrijgegeven woning op de plek waar de twee bouwkranen en een brugdeel op een aantal woningen en winkels zijn gevallen.Beeld anp

Haaksbergen heeft het geweten. Vorig jaar september liep de stunt met de monstertruc zodanig uit de hand, dat er drie doden en 28 gewonden te betreuren waren. Sindsdien is het bijna onmogelijk geworden om in Haaksbergen en wijde omgeving een evenement te organiseren.

Leren leven met het risico op een ongeluk valt Nederlanders erg moeilijk. Wanneer er een truck uit de bocht vliegt, een hijskraan omvalt of een kruitfabriek de lucht invliegt, volgt steevast hetzelfde ritu eel. Er komt een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, waarin alle betrokkenen het verwijt van onzorgvuldigheid naar het hoofd geslingerd krijgen. Herhaling moet tegen elke prijs worden voorkomen, wat zijn neerslag vindt in aangescherpte veiligheidseisen, risicoanalyses, protocollen en stoere maatregelen.

Wat meestal ontbreekt is een nuchtere berekening van de minimale kans dat een vergelijkbare ramp zich nog een keer voordoet. De kans op overlijden door een verkeersongeluk met de auto is veel groter dan het risico dat er een hijskraan op je dak valt. Maar die vallende hijskraan is veel dramatischer - en via de mobiele telefoon gemakkelejk van alle kanten te filmen en onontkoombaar via internet te verspreiden.

De filosoof Herman van Gunsteren wijst op een herleving van de maakbaarheidgedachte uit de jaren zeventig in het Nederlandse veiligheidsbeleid. Het 'voorzorgprincipe' houdt in dat men zegt: doe het maar niet als er geen 100 procent zekerheid is over de gevolgen van een bepaalde actie. Je schouders ophalen en constateren dat hijskranen nu eenmaal kunnen omvallen, is voor politici geen optie; er moet in elk geval de indruk worden gewekt dat er actie wordt ondernomen om herhaling uit te sluiten.

Deze bestuurskramp leidt tot de zogenaamde 'risico-regelreflex'. Commissies worden ingesteld, rapporten worden geschreven en dure, vrijheidsbeperkende maatregelen worden genomen, waarvan de effectiviteit bijvoorbaat in twijfel kan worden getrokken.

Want wat ook de uitkomst van het onderzoek naar het ongeluk in Alphen aan den Rijn zal opleveren, aan de papierwinkel lag het niet. Voordat de operatie met de brug in gang werd gezet, was er een Risicodossier Renovatie Koningin Julianabrug opgesteld, waarin niet minder dan 39 risico's staan uitgeschreven. Ondanks deze risicoanalyse ging het mis.

Natuurlijk moeten de gedupeerden snel worden geholpen en schadeloos worden gesteld. Maar de neiging tot risicobeheersing kan gemakkelijk ontaarden in beleidsdrift die onze bewegingsvrijheid beperkt. Die vrijheid moet ons zodaniog aan het hart gaan, dat we accepteren dat er veel zaken in het leven zijn die zich aan onze controle onttrekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden