Nederland, let op je vulkanen

Onder buitenlandse geologen geldt Nederland als een land van vulkanen, wegens de vulkanische overzeese gebiedsdelen. En enige waakzaamheid is geboden, menen experts.

AMSTERDAM - Pardon: een vulkaanuitbarsting, in Nederland? Het zou zomaar kunnen, denken geologen. Op de eilanden Sint Eustatius en Saba welteverstaan, die sinds oktober de status hebben van 'bijzondere Nederlandse gemeente'.


Op beide eilanden staat een slapende vulkaan, maar, zegt aardwetenschapper Jan Wijbrans van de Vrije Universiteit Amsterdam, 'slapend vulkanisme bestaat niet. Wat vandaag slaapt, kan morgen ontploffen'. Op Saba vonden onderzoekers inderdaad aanwijzingen voor onrust in de grond: warmwaterbronnen werden er warmer, er zijn geregeld aardschokken en in een rapport constateerde de KNAW dat er onder het eiland 'mogelijk hernieuwde magmabeweging' is. De laatste uitbarsting op Sint Eustatius was minder dan 2000 jaar geleden; de vulkaan op Saba was vermoedelijk nog rond het jaar 1700 actief.


Maar de monitoring laat te wensen over, vinden Wijbrans en andere aardwetenschappers die met de vulkanen te maken hebben. Sinds vorig jaar vallen de vulkanen formeel onder verantwoordelijkheid van de afdeling seismologie van het KNMI. Maar meer dan één seismometer per eiland staat er niet. 'Ik ben nu al vijf jaar bezig om via allerlei bijeenkomsten de mensen ervan te doordringen dat we daar een volwassen vulkaanbewakingssysteem nodig hebben', zegt seismoloog Bernard Dost van het KNMI. 'De Franse en Engelse vulkanen in het gebied worden allemaal keurig gevolgd', zegt ook vulkanoloog Manfred van Bergen van de Universiteit Utrecht. 'Bij ons is dat toch wat minder.'


In 2013 worden de vulkanen naar verwachting uitgerust met gps-sensoren die meten of er beweging zit in de flanken van de vulkanen, en met extra seismometers die de positie van ondergronds gerommel kunnen bepalen. Maar optimaal is het nog niet, vindt Dost. 'Wat je eigenlijk nodig hebt, is ondersteuning ter plaatse.' Wijbrans pleit voor een kenniscentrum: 'De vulkanologie is in ons land niet goed ondergebracht. Wie is aanspreekbaar als er iets gebeurt? Als het belletje bij het KNMI eenmaal heeft gerinkeld, wat doen we dan?' Ook is er meer onderzoek nodig, vinden alle betrokkenen. Wijbrans: 'De seismologie alleen is niet genoeg. Hoe zit zo'n vulkaan in elkaar, waarop moeten we letten, wat is de chemie?'


Dat een eruptie niet denkbeeldig is, bleek wel in 1995, toen een vulkaan op het nabijgelegen eiland Montserrat de hoofdstad Plymouth vernietigde. Tweederde van de bevolking moest vluchten. Saba en Sint Eustatius hebben bij elkaar nog geen vijfduizend bewoners, maar, zegt vulkanoloog Van Bergen: 'Als er een chloortrein door een dorp loopt, zorgen we toch ook voor bescherming?'


Wijbrans, Van Bergen en Dost proberen intussen de Nederlandse vulkanologie ook op de kaart te zetten in Europa, waar men net bezig is het aardbevings- en vulkaanonderzoek van verschillende landen op elkaar af te stemmen. Maar het geld moet komen van de landen zelf.


'De overheid ziet het wat minder als prioriteit', constateert Wijbrans. 'Maar het is Russisch roulette. Een vulkanisch proces is in elk geval niet beheersbaar.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden