Nederland legt veiligheid in handen van veelgeprezen wijkagent

Telkens weer wordt de suggestie gewekt, ook weer na de aanslagen in Brussel, dat potentiële terroristen in Nederland niet zo makkelijk onder de radar blijven. Is dat ook zo?

Janny Groen
Een agent in gesprek met moslimjongeren. Beeld
Een agent in gesprek met moslimjongeren.Beeld

De Nederlandse staat is alert als teruggekeerde Syriëgangers weer opduiken in Nederland, is steeds weer de geruststellende boodschap. Bij aankomst in Nederland worden ze opgepakt en verhoord. Op grond van informatie van de AIVD en eventueel buitenlandse inlichtingendiensten wordt een risico- en dreigingsinschatting gemaakt. Contact wordt gelegd met hun formele netwerk.

Minister van der Steur verzekerde de Tweede Kamer eind januari tijdens het debat over terugreizigers en mogelijke infiltratie van IS in de vluchtelingenstroom, dat gevaarlijke jihadisten niet makkelijk de dans ontspringen. Indien mogelijk worden ze in voorlopige hechtenis genomen en strafrechtelijk vervolgd. Kunnen ze niet worden opgepakt, dan heeft Nederland altijd nog de wijkagent die een oogje in het zeil houdt.

Honderd procent waterdicht is de Nederlands aanpak niet. Woordvoerders van de minister, de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en veiligheid (NCTV) en de inlichtingendienst AIVD houden altijd een slag om de arm: 'We weten wat we weten, niet wat we niet weten. Ondanks alle maatregelen kan er altijd een persoon door de mazen van het net glippen.'

Toch wordt telkens weer de suggestie gewekt, ook weer na de aanslagen in Brussel, dat potentiële terroristen in Nederland niet zo makkelijk onder de radar blijven. Is dat ook zo? 'Niet echt', zegt radicaliseringsdeskundige, arabist en islamoloog Halim El Madkouri. Het screeningslijstje dat Van der Steur eind januari de Kamer voorhield lijkt doortastendheid uit te stralen, maar tot voor kort kregen terugreizigers in de praktijk vaak het voordeel van de twijfel, zegt hij. Omdat niet duidelijk was wat ze gedaan hadden in Syrië, of welke contacten ze hebben gehad. Of omdat ze vroegtijdig, nog voor ze Syrië hadden bereikt, werden teruggestuurd.

Naïviteit verdwenen

Na de aanslagen in Parijs en Brussel en de publicatie onlangs van twee deskundigenrapporten over het leven in het kalifaat, is die naïviteit wel verdwenen. Maar El Madkouri blijft vraagtekens zetten bij de kwaliteit van de informatie die wordt gedeeld en het taxatievermogen van betrokken ambtenaren, vooral op lokaal niveau. Verontrustend vindt hij de berichten dat de Belgische terreurverdachte Salah Abdeslam en de zelfmoordterrorist Ibrahim El Bakraoui zomaar in Nederland hebben kunnen rondgelopen.

El Madkouri: 'Het is me opgevallen dat de schreeuwers worden opgepakt en veroordeeld en er kennelijk weinig informatie is over gevaarlijker ronselaars die in stilte opereren.' Hij doelt op de tot 12 jaar cel veroordeelde Belgische ronselaar Fouad Belkacem, alias Abu Imran, en de Nederlandse Azzedine C., alias abou Moussa, die in december zes jaar kreeg. 'Het zijn niet de schreeuwers die aanslagen plegen.'

Volgens El Madkouri is er een netwerk van stille ronselaars actief in Europa. Zij zijn de voorposten van het kalifaat en zijn gelegitimeerd verse rekruten te voorzien van een tazkiyya, een soort stempel van goedkeuring, een bewijs dat IS ze kan vertrouwen. In die kringen is het voor westerse inlichtingendiensten moeilijk infiltreren.

null Beeld Joost van den Broek
Beeld Joost van den Broek

Veelgeprezen wijkagent

Ze komen ook niet zo snel in het vizier van de, ook afgelopen dagen weer veelgeprezen Nederlandse wijkagent. In 2014 schatte de AIVD in dat de gewelddadige jihadistische beweging in Nederland honderden aanhangers heeft en duizenden sympathisanten. Zij staan vijandig tegenover het Nederlandse gezag. Zij zullen hun gevaarlijke geestverwanten als die opduiken in hun wijk, onderdak geven zolang dat verantwoord is en hen zeker niet verlinken.

Het wantrouwen tegenover de overheid en breder, de Nederlandse maatschappij, blijft niet beperkt tot die specifieke groep radicalen. Woede is er over etnische profilering. Over agenten die moslims voortdurend aanhouden, om de haverklap om identiteitspapieren vragen. Over de 'hypocriete' autochtonen die slechts tranen plengen voor 'witte slachtoffers' bij aanslagen in westerse steden. Die vervolgens in elk burger met een Arabisch uiterlijk een potentiële terrorist zien.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Belgische vlag

Op karakteristieke gebouwen in het Westen werd op de dag van de aanslagen in Brussel de Belgische vlag geprojecteerd. In diverse Europese steden werd een minuut stilte gehouden voor de slachtoffers. Niemand die stilstond bij de slachtoffers van de 'laffe aanslagen' op 20 maart door 'de terroristische westerse coalitie onder aanvoering van Amerika' in Mosul in Irak, wordt geschamperd op sociale media van zeker niet alleen radicale moslims.

Gematigde moslims die in een dergelijk klimaat misstanden zouden willen melden bij de autoriteiten of de wijkagent, schrikken daarvoor terug, zegt El Madkouri. 'Ze zijn bang voor verrader te worden uitgemaakt, dat hun auto in de brand vliegt, dat ze een steen door de ruit krijgen. Ze houden hun mond.'

null Beeld ANP
Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden