Nederland, kijk en leer: in België kleuren ze de vuilniszakken, zo is recyclen een eitje

België, voorloper bij het recyclen van huisvuil, experimenteert met gekleurde vuilniszakken voor verschillende soorten afval. Het is een succes, waarvan Nederland wat kan leren.

Beeld Aurelie Geurts

Als je de smurrie wegdenkt en de lichte stank negeert, zou je het uitzicht in de vuilnissorteerhal van het Belgisch-Limburgse Overpelt best vrolijk kunnen noemen. Donkerroze, helblauwe en knalgele zakken liggen kriskras dooreen, met hier en daar een stip oranje, wit of groen. Drie mannen in donkerblauwe overalls gooien de zakken heen en weer, de kakelbonte berg opdelend in eenkleurige hoopjes.

Het husselen met kleuren maakt deel uit van een nieuw vuilnisophaalsysteem, waarmee de Belgische Limburgers volop experimenteren. In het proefgebied mogen inwoners op hun vaste ophaaldag tot zes soorten vuilnis buitenzetten, elk in een anders gekleurde zak, waarna die allemaal samen worden opgehaald, door één vuilniswagen. De zes verschillende vuilnisstromen - harde plastics, zachte plastics, textiel, tuin-, keuken- en restafval - worden achteraf uit elkaar gehaald en apart verwerkt.

Het Optimosysteem moet de inwoners aanzetten om meer te sorteren, en minder restafval te produceren. De eerste resultaten zijn positief: in het proefgebied is de jaarlijkse hoeveelheid restafval per inwoner gedaald van 96 naar 94,4 kilo. En dat is nog maar het begin. 'Als in de toekomst een nieuw type afval recyclebaar wordt, kunnen wij gewoon een nieuwe zak toevoegen', zegt Kris Somers, financieel directeur van het Limburgse afvalbedrijf Limburg.net en medebedenker van Optimo. 'Neem luiers, misschien zamelen we die straks wel apart in.'

Een vuilnisman scheidt de gele van de blauwe en donkerroze zakken bij een scheidingsstation.Beeld Aurelie Geurts

Een experiment als Optimo vindt in België een vruchtbare voedingsbodem. De Belgen lopen sowieso voorop als het om sorteren en recyclen gaat. Plastic flessen, drinkkartons en blikjes (pmd) worden al sinds de jaren negentig apart ingezameld. En al voor de eeuwwisseling werden systemen ingevoerd om huisvuil per gewicht aan te rekenen. Met gratis levende kippen om het keukenafval weg te werken, compostbakken, inzamelacties voor elektronica en kringloopcentra, waar oude spullen een nieuw leven krijgen, worden de Belgen aangezet hun afvalberg te verkleinen.

Het resultaat is dat België tegenwoordig recyclekampioen van Europa is. In 2014 produceerde België per inwoner 432 kilo huishoudelijk afval, tegen 526 kilo in Nederland en 481 kilo gemiddeld in de Europese Unie. Van niet-recyclebaar restafval, alleen nog geschikt voor de verbrandingsoven, hield België in 2015 per inwoner 142 kilogram over, tegen 246 kilogram in Nederland. De Europese recycledoelstellingen voor 2030 haalt België nu al bijna allemaal.

Milieuvriendelijk

Waarom de Belgen het zo goed doen, is niet eenduidig te verklaren - Belgen zijn niet opvallend milieuvriendelijker dan andere Europeanen. Een mogelijke verklaring is de krappe ruimtelijke ordening: in een dichtbevolkt land zit je met een stortplaats of verbrandingsoven al snel in iemands achtertuin. Dat dwingt de overheid om creatieve manieren te bedenken om de afvalberg zo klein mogelijk te houden.

'In Vlaanderen is er minder aarzeling om mensen te doen betalen voor hun afval', zegt Kris Somers. 'Als Nederlanders horen dat we hier 1,25 euro vragen voor een vuilniszak van 40 liter, dan vallen ze steil achterover. Maar in Vlaanderen durven we daar ver in te gaan. Tegelijk is het voortdurend zoeken naar een evenwicht. Als je te veel geld vraagt voor een vuilniszak, riskeer je dat mensen hun afval illegaal proberen kwijt te raken.'

Enige minpunt: manueel sorteren. Dat is, ondanks de kleurenpracht, een behoorlijk vies werkje. Maar als het systeem breder wordt uitgerold, komt er een automatisch sorteercentrum.Beeld Aurelie Geurts

Wat volgens betrokkenen ook helpt, is dat vuilnis in België een gemeentelijke verantwoordelijkheid is, waardoor veel gemeenten samenwerkingsverbanden sluiten. Dat levert een ideale schaalgrootte op: groot genoeg om te innoveren, maar klein genoeg om contact met de burger te behouden. 'Je moet de mensen meenemen in je verhaal', zegt Wim Govaerts, innovatiemanager bij Limburg.net. 'Stel dat je luiers apart wil inzamelen, dan moet daar draagvlak voor zijn.' In Nederland hebben gemeenten de inzameling van huisvuil vaker uitbesteed aan publieke of private bedrijven.

De 44 gemeenten van Belgisch Limburg hadden eerst drie verschillende afvaldiensten, tot die in 2006 fuseerden tot één gemeentelijk samenwerkingsverband: Limburg.net. Dat kreeg als opdracht de drie systemen te harmoniseren, met oog voor technische innovatie. Tegelijk speelde in België de discussie over plastics, die ook al jaren in Nederland woedt. Met een plasticrecyclebedrijf in de provincie wilde Limburg.net naast harde petflessen ook graag zachte kunststoffen inzamelen, maar daar weer een extra vuilniswagen voor laten rondrijden, was niet bepaald winst voor het milieu.

Tijdens een brainstormsessie ontstond het idee om alle vuilnissoorten dan maar samen op te halen. Dan kon je zo veel sorteren als je wilde, zonder extra vuilniswagenritten. Op zich een logisch idee, maar technisch geen sinecure: in een vuilniswagen worden vuilniszakken zo opeengeperst dat het op kleur gesorteerde afval volgens experts nooit gescheiden zou blijven. Met vuilniswagens die sneller vol raken en dus vaker naar het sorteercentrum moeten rijden, was er ook twijfel over de efficiëntie.

Een extern studiebureau berekende dat de vuilniswagens in het nieuwe systeem tot 34 procent minder kilometers rijden.Beeld Aurelie Geurts

Zachter persen

Voor elk van de bezwaren vond Limburg.net oplossingen. Ze lieten vuilniswagens ombouwen om zachter te persen, vonden sterkere vuilniszakken met betere sluiting, en experimenteerden met verschillende routes en laadcapaciteiten. Uiteindelijk blijkt slechts 4 procent van de vuilniszakken te scheuren, een verliespercentage dat Limburg.net nog wil halveren. Een extern studiebureau berekende dat de vuilniswagens in het nieuwe systeem tot 34 procent minder kilometers rijden.

Het opvallendste cijfer is de beoordeling door de inwoners. In Lommel, waar het systeem eerst werd ingevoerd, was de tevredenheid na een jaar zo groot dat het proefproject er langer dan voorzien wordt voortgezet. Nu worden in twee nieuwe proefzones nog varianten van het systeem getest. 'Verschillende gemeentes in Limburg zijn vragende partij om het ook bij hen in te voeren', zegt Wim Govaerts. 'En als de rest van Vlaanderen onze cijfers zal zien, zullen ze dit systeem overal willen.'

Voorlopig is er één minpunt: omdat het om een pilotproject gaat, worden de vuilniszakken na de inzameling manueel op kleur gesorteerd, om daarna naar de verwerker - zoals een plasticrecyclebedrijf, een compostbedrijf of een biogasinstallatie - te worden doorgestuurd. Dat manueel sorteren is, ondanks de kleurenpracht, een behoorlijk vies werkje. Maar als het systeem breder wordt uitgerold, komt er een automatisch sorteercentrum.

Het mooiste van Optimo, vinden de bedenkers, is dat het aantal sorteerbare vuilnissoorten in de toekomst eindeloos kan worden uitgebreid, zonder extra vuilniswagenritten of kosten. Een aparte vuilniszak voor recyclebare luiers, of een klein zakje voor koffiecups van Nespresso, het kan allemaal. 'In principe kun je zo veel vuilnissoorten gescheiden inzamelen als je maar wilt', zegt Wim Govaerts. 'Je moet er alleen een kleur voor verzinnen.'

In 2014 produceerde België per inwoner 432 kilo huishoudelijk afval, tegen 526 kilo in Nederland en 481 kilo gemiddeld in de Europese Unie.Beeld Aurelie Geurts

Mee op ronde

Ook de vuilnismannen in het proefgebied vinden het Optimosysteem prima. Vuilnisman Mehmet (47) doet dit werk al twintig jaar. In het begin zat al het afval in één zak, nu in zes verschillende, maar dat maakt voor hem geen verschil. Wat belangrijk is, is dat mensen hun vuilniszak niet te zwaar maken en er geen gevaarlijk scherpe voorwerpen in steken. Dat is helaas lang niet altijd het geval.

Sowieso is vuilnis ophalen een zware job. Vuilnisman Philippe werkte eerst negen jaar in de bouw, en dacht het fysiek niet zwaarder te kunnen krijgen. Maar in zijn eerste weken als vuilnisophaler kon hij 's avonds nauwelijks zijn armen bewegen. Maar dat went, zegt hij, zoals ook de geurtjes wennen. Al kan het 's zomers nog wel eens onuitstaanbaar stinken.

Optimo of niet, een vuilnisman moet vooral zijn krachten verdelen. Niet te veel zakken ineens willen tillen, en niet te veel heen en weer rennen. En bovenal: niet te dicht bij de vuilniswagen staan als die de zakken naar binnen perst. Vuilnisman Dave (40) trekt een grimas als hij terugdenkt aan de laatste keer dat hij dat vergat: toen kreeg hij ineens een straal zure melk in zijn gezicht.

Nederland kan zijn eigen radioactief afval in diepe kleilagen zo opbergen dat eventuele radioactiviteit pas na 200 duizend jaar het oppervlak bereikt. Dat is de conclusie van een zeven jaar durend onderzoek naar de eindberging van nucleair afval.

De aluminiumcupjes van waxinelichtjes zorgen voor een berg afval
Erg gezellig al die waxinelichtjes. Maar de aluminiumcupjes worden bij bosjes weggegooid. Is er geen alternatief? (+)

Eva Hoeke ervaart hoe leuk afval scheiden eigenlijk kan zijn
Afval scheiden, columniste Eva Hoeke moest er niets van hebben. Totdat ze het toch maar ging doen en er lol in begon te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden