Nederland kan veel leren van het onderwijs in Singapore

'Een wonder', zo wordt het succesvolle onderwijssysteemvan Singapore omschreven. De docent heeft er een sleutelrol: hij is hoogopgeleid, heeft veel invloed en wordt goed betaald. Wat kan Nederland hiervan leren?

Een rouwstoet bij de Marina Bay in Singapore na het overlijden van Lee Kuan Yew in 2015. Als eerste premier van Singapore investeerde hij bovenal in het onderwijs. Beeld epa
Een rouwstoet bij de Marina Bay in Singapore na het overlijden van Lee Kuan Yew in 2015. Als eerste premier van Singapore investeerde hij bovenal in het onderwijs.Beeld epa

Lee Kuan Yew, die vorig jaar op 91-jarige leeftijd overleed, was de 'vader van het moderne Singapore'. Die rol is hem door de geschiedenis opgedrongen, Lee zelf heeft haar geen moment geambieerd. Wat hem betreft was Singapore deel blijven uitmaken van de in 1963 gevormde federatie met Maleisië. Maar dat land verstootte Singapore in 1965 nadat daar bloedige onlusten hadden gewoed tussen Chinezen - die ruim driekwart van de bevolking vormen - en de Maleisische (overwegend islamitische) minderheid. Lee begroette de onafhankelijkheid van het ministaatje, waarvan hij de premier was, naar eigen zeggen 'in tranen'. Hij zag geen toekomst voor dit 'van vliegen vergeven moeras'. Singapore, dat ongeveer de helft van Flevoland beslaat, had alleen zijn ligging mee, het punt waar de Indische en de Stille Oceaan samenkomen.

Om zich in Azië te handhaven, nam Lee het pragmatisme als leidend beginsel. Op aansporing van de Nederlandse ontwikkelingseconoom Albert Winsemius, de vader van de latere minister Pieter Winsemius, trok hij buitenlandse bedrijven aan en gaf hij de aanzet tot de ontwikkeling van de haven tot 'maritiem distributiecentrum' van de regio. Maar bovenal investeerde Lee in het onderwijs, want kennis was de enige grondstof waarover dit stipje op de landkaart zou kunnen beschikken. Tot op de dag van vandaag gaat zo'n 20 procent van het Singaporaans bruto binnenlands product naar het onderwijs - tegen ruim 5 procent in Nederland.

Wereldtop

De bijna 5,7 miljoen inwoners beschikken over 185 basisscholen, 154 middelbare scholen (voor leerlingen tot 16 jaar), 14 zogenoemde junior colleges (voor 17- tot 19-jarigen), 16 gecombineerde scholen, 4 publieke universiteiten en meerdere particuliere instellingen voor hoger onderwijs (overwegend op het bedrijfsleven georiënteerd). Dat onderwijs behoort al jaren tot de wereldtop. In de ranglijsten die er ook maar een beetje toe doen, figureert Singapore steevast bovenaan - met name in de natuurwetenschappen, wiskunde/rekenen en leesvaardigheid. Voor landen met een fletsere conduitestaat geldt Singapore - het staatje dat 'in vijftig jaar de reis van de derde naar de eerste wereld maakte' - als het gedroomde voorland. Dat zit 'm niet zozeer in die mooie rankings, want die laten alleen het meetbare deel van de onderwijskwaliteit zien. Nee, het zit 'm in de manier waarop het onderwijs in Singapore is georganiseerd, en dan vooral in de betrokkenheid van docenten daarbij.

Riante arbeidsvoorwaarden

Het onderwijs in Singapore ís van de onderwijsgevenden, letterlijk. Zij zijn niet alleen de leveranciers, maar ook de bedenkers ervan. En waar in Nederland de loopbaanmogelijkheden begrensd zijn, kan de Singaporaanse docent carrière maken. Het klaslokaal is de bron van drie carrièresporen. Docenten die les willen blijven geven, volgen de teaching track, waarbinnen zij steeds meer pedagogische verantwoordelijkheden krijgen. Docenten die hun koers verleggen naar de specialist track maken werk van onderwijsontwikkeling. De leadership track voert langs leidinggevende posities op scholen, de prestigieuze lerarenopleiding (NIE) of het departement van Onderwijs. Vrijwel iedereen die werkt in een van deze gremia, tot de hoogste ambtenaren aan toe, heeft een verleden als docent.

Het NIE biedt toegang tot dit bouwwerk en selecteert streng. Gegadigden moeten mooie examencijfers en een beloftevol portfolio voorleggen, moeten een selectiecommissie met een presentatie van hun vaardigheden overtuigen en worden aan een intakegesprek onderworpen. Slechts een op de acht aanmeldingen wordt gehonoreerd. Een wereld van verschil met de laagdrempelige pabo's en lerarenopleidingen in Nederland, waar het studenten enkele jaren geleden zelfs aan basale taal- en rekenvaardigheden bleek te ontbreken.

Waar in Nederland vooral verbaal uiting wordt gegeven aan de waardering voor de docent, drukt Singapore die uit met riante arbeidsvoorwaarden. Toen in Nederland minister Wim Deetman de aanvangssalarissen in het onderwijs drastisch verlaagde, werden ze in Singapore juist verdubbeld. Het salaris van onderwijsgevenden, dat voor ongeveer een kwart uit bonussen bestaat, is er vergelijkbaar met dat van andere hogeropgeleiden.

Singaporaanse docenten staan minder uren voor de klas dan hun Nederlandse collega's, waardoor ze meer tijd hebben voor lesvoorbereiding, nascholing en 'curriculumontwikkeling'. Ze worden zo min mogelijk gehinderd door administratieve taken.

Jelmer Evers over Singapore

'Ik ben pas nog in Singapore geweest en heb daar gesproken met de minister van Onderwijs, de top van het ministerie, mensen van onderwijsinstituten en leraren. Het mooie daar is: leerkrachten zijn overal bij betrokken. Veel verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld voor het ontwikkelen van het curriculum, ligt bij de beroepsgroep zelf. Daar kan Nederland veel van leren.'

Rekenmethode

Eén van de tastbare resultaten van het Singaporaanse model is de reken- methode die er zo'n dertig jaar geleden werd ingevoerd, die getallen minder abstract maakt. Als een Singaporaans kind van 9 bijvoorbeeld 351 door 3 deelt, valt het eerste getal uiteen in blokjes van 300, 30 en 21 - getallen die zich makkelijker door 3 laten delen. Met blokjes, plaatjes en voorbeelden uit het dagelijks leven ('Mevrouw Tan verdeelt twaalf sinaasappels gelijk over twee tassen, hoeveel sinaasappels zitten er in één tas?') worden getallen gevisualiseerd. Waar scholieren in Nederland vaak kunnen volstaan met het stampen van tafels en het aanleren van formules, zouden hun Singaporaanse leeftijdgenoten beter beseffen wat een getal eigenlijk is en zouden ze rekenen eerder als een spel ervaren. Een leuk spel bovendien, getuige het feit dat de meeste Singaporaanse kinderen op de middelbare school kiezen voor een pakket met wiskunde erin.

Deze rekenmethode is nu een exportproduct. In de VS is ze ingevoerd op ruimtweeduizend scholen - waaronder die van de dochters van president Obama. In Nederland werd de methode in 2010 geïntroduceerd. Vooralsnog worden de Singaporaanse rekenscores buiten dat land echter niet geëvenaard. Dat kan in Nederland samenhangen met de lage drempel van de pabo- volgens deskundigen 'de grote weeffout van het Nederlands onderwijs'- of met de ongunstigere arbeidsomstandigheden van docenten in Nederland. Maar het 'Singaporaanse wonder' zou ten dele ook kunnen worden verklaard door het hoge ambitieniveau van de ouders. 'Alles in Singapore moet het beste van het beste zijn', zeide Singaporaanse schrijfster Catharine Lim in 2012 in de Volkskrant. 'Veel kinderen krijgen 's avonds privéles om hun topstudie te kunnen bijbenen. Jonge mensen hebben gewoon niet de tijd om hun kinderen dat te geven.' Het geboortecijfer in Singapore - 0,81 kind per vrouw, is, vanuit het perspectief van de regering, verontrustend laag.

De Congolees-Amerikaanse ex-NBA-speler Dikembe Mutombo poseert met Singaporese schoolkinderen na een sportcursus. Beeld afp
De Congolees-Amerikaanse ex-NBA-speler Dikembe Mutombo poseert met Singaporese schoolkinderen na een sportcursus.Beeld afp

Een ander gevolg van het enigszins gejaagde streven naar excellentie is dat de kloof tussen de (relatief talrijke) uitblinkers en de achterblijvers
steeds breder wordt. Voor de Singaporaanse minister van Onderwijs Heng Swee Keat was dit in 2014 een reden om zich te laten informeren over manieren om ook de zwakkere leerlingen binnenboord te houden. Daarvoor maakte hij een lange reis. En die reis voerde naar Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden