Ter redactieEconomieredacteur Koen Haegens

‘Nederland kan geen belastingparadijs zijn en tegelijkertijd witwassen streng aanpakken’

Denk als een crimineel - dat is de enige manier waarop je witwassen kunt bestrijden, ontdekte economieredacteur Koen Haegens tijdens zijn onderzoek naar witwasconstructies.

Economieredacteur Koen Haegens Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Economieredacteur Koen HaegensBeeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Witwassen: een concept uit een andere wereld, een die we vooral kennen uit spannende films en -series over topcriminelen en drugsbaronnen. Vreemd, als je bedenkt dat er in de echte wereld jaarlijks 13 miljard euro aan zwart geld door Nederland stroomt.

Toch merkt de redacteur dat het besef over witwassen groeit. ‘Dat is veranderd na de witwasaffaire van ING’, zegt Haegens, ‘Die liep uit op een recordschikking van 775 miljoen euro. Sindsdien wordt er in media, ook door ons, meer aandacht aan het onderwerp besteed. Een lezer mailde me: ik lees steeds vaker stukken over witwaspraktijken in de krant, maar hoe werkt dat nou eigenlijk? Daarop dacht ik: de grote lijnen snap ik wel, maar het echt precies uitleggen vind ik lastig.’

Haegens besloot eens goed uit te zoeken hoe criminelen hun grote geldsommen ‘de bovenwereld’ in krijgen. Hij schreef er een stuk over dat dit weekend in katern Zaterdag staat.

Jouw plan om witwassen te begrijpen, schreef je in je stuk, was om het zélf te gaan proberen.

‘Klopt. De beste manier om ingewikkelde dingen uit te leggen, is vaak om het zelf te doen. Ik had met onze hoofdredacteur afgesproken dat ik een paar duizend euro zou lenen van hem. Ik wist van tevoren al dat ik niet veel verder zou komen dan de eerste stap, dus het bedenken van een constructie. Als je het geld daadwerkelijk besteedt, zit je natuurlijk in illegaal vaarwater.

‘Wat bleek was dat ik me op die eerste stap al had verkeken. Die experts lachten mij en mijn paar duizend euro uit: peanuts voor witwassende criminelen. Daar zouden ze echt geen constructie voor opzetten.’

Je neemt in je stuk het perspectief van de crimineel aan. Er komen zelfs tips in voor, over de beste manier om je geld wit te wassen. Met kleinere bedragen winkelen bij de Bijenkorf, was er eentje.

‘De experts die ik sprak, mensen bij instanties zoals het Anti Money Laundering Centre, hamerden erop dat de beste manier om witwassen te bestrijden, was om vanuit de crimineel te denken. Anders zie je niet hoe die constructies gevormd worden. Ik neem aan dat lezers snappen dat je het gedrag hiermee niet toejuicht.’

Hoe verandert dat criminele perspectief je blik?

‘Je gaat heel anders kijken naar alledaagse zaken. In de supermarkt bij de kassa hangen bijvoorbeeld van die cadeaukaarten. Wij zien dat als een potentieel cadeautje, maar die crimineel denkt: hé, een vaste geldwaarde, een anoniem product. Die kan ik mooi kopen met contant geld en vervolgens weer verhandelen.

‘Witwassen draait bijna altijd om het vinden van mogelijkheden om cash geld om te zetten naar een andere vorm van waarde. Vervolgens moet je de herkomst verhullen, én een goed excuus verzinnen hoe je aan al dat geld komt. Zodat die criminelen zorgeloos van dat geld kunnen genieten.

‘Overigens had ik van tevoren het idee dat die criminelen lekker makkelijk geld verdienden, even witwassen en klaar. Maar dat geld zien te krijgen, die cash kwijt moeten, zo’n structuur opzetten, het is een enorm werk. Aan het einde van de rit leek dat me niet heel aantrekkelijk. Het cliché dat veel geld vooral veel zorgen oplevert, werd bevestigd.’

Het is interessant, hoe zo’n crimineel dit aanpakt. Maar raakt dat witwassen de lezer ook?

‘Tot voor kort volgens mij vrij weinig, het was echt een andere wereld. Maar nu banken zo hard aangepakt worden en meer moeten doen tegen witwassen, zie je dat de consument het eveneens meer gaat merken. De kans is groter dat de gemiddelde burger een telefoontje krijgt van de bank waarin ze vragen waarom hij een opvallend grote transactie doet, bijvoorbeeld.

‘Maar ondernemers zullen de verscherpte controle het meest merken. Als jij een bedrijf wil opzetten met een zakelijke bankrekening, kost dat nu veel meer moeite en papierwerk dan 20 jaar geleden. Ik schreef laatst een stuk over waarom kleinere ontwikkelingsorganisaties in ‘verdachte landen’, met name sommige Afrikaanse landen, tegenwoordig zoveel meer moeite hebben op te starten. Dat is vanwege de bestrijding van witwassen. Banken moeten dan alles nalopen om er zeker van te zijn dat er geen banden zijn met terroristische organisaties.’

Waarom is het voor ons belangrijk om meer inzicht te krijgen in witwassen?

‘Die witwaspraktijken raken aan de problemen die we hebben met belastingontwijking en -ontduiking. Nederland heeft jarenlang bedrijven gelokt met lage belastingen. Trustkantoren zetten een hele kerstboom aan structuren en bedrijfjes op, waardoor uiteindelijk heel moeilijk te achterhalen is wie daarachter schuil gaan. Van die structuren profiteren ook criminelen.’

Dus inzicht in witwassen geeft ons tegelijkertijd meer inzicht in belastingontwijking?

‘Precies. En als je dat serieus wilt aanpakken, zal je de structuur van wetgeving en toezicht anders moeten inrichten in Nederland. Je kunt geen belastingparadijs zijn en ondertussen wel het witwassen streng bestrijden. Dat lukt gewoon niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden