ReportageEerste megalab in Nederland

Nederland kan gaan testen in turbostand: nieuw lab goed voor tienduizenden coronatests per dag

Het eerste megalab van Nederland gaat deze maand in bedrijf. Dagelijks kunnen er 35 duizend coronatests worden geanalyseerd. Het had er maanden eerder kunnen zijn, zegt directeur Jacob Olie van Eurofins Benelux.

Het megalaboratorium van Eurofins in Rijswijk dat later deze maand in bedrijf komt. Het moet per dag 35 duizend coronatests gaan analyseren.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Met een zwierige pas loopt directeur Jacob Olie van Eurofins Benelux langs de ruim tachtig gloednieuwe machines die in rijen staan opgesteld. Je ziet het er in deze ruimte, op de derde verdieping van een weinig opvallend kantoorpand in Rijswijk,  nog niet aan af, maar dit is het hart van het eerste hoogvolumelaboratorium in Nederland. Vanaf het eind deze maand zullen hier coronatests worden geanalyseerd, oplopend tot 35 duizend per dag – ongeveer zoveel tests als alle 25 GGD’s samen dagelijks afnemen.

Eind augustus sloot ‘coronaminister’ Hugo de Jonge een contract af met het internationale, in Luxemburg gewortelde laboratoriumnetwerk Eurofins. Het moest Nederland uit de brand gaan helpen, omdat het land de sterk groeiende vraag naar coronatests niet meer aankon met de eigen laboratoria. Inmiddels analyseert Eurofins al de meeste Nederlandse coronatests, zo’n 20 duizend per dag, in zijn laboratorium in de omgeving van München. Dat werk wordt binnenkort grotendeels verplaatst naar de Nederlandse vestiging.

Langer nodig

Eindelijk heeft Nederland dan een megalab, en nu lijkt het welhaast mosterd na de maaltijd. De sneltests zijn bezig aan een opmars en zelfs een coronavaccin komt in zicht. Olie denkt dat het nieuwe lab voorlopig een belangrijke functie te vervullen heeft. ‘Wij zijn nog veel langer nodig dan de mensen nu hopen.’

Medisch manager Maurine Leversteijn-Van Hall van Eurofins Nederland: ‘Sneltests zijn veel arbeidsintensiever en minder gevoelig, zeker als besmette personen een lage concentratie van het virus in zich dragen, voordat ze symptomen krijgen of juist als ze al een tijdje ziek zijn. Met dit laboratorium gaan wij razendsnel de nu gebruikelijke PCR-tests analyseren, zodat mensen ook sneller de uitslag krijgen.’

Dit hoogvolumelaboratorium had er volgens Olie maanden eerder kunnen zijn. De directeur vertelt hoe hij al in juni aanbood aan de organisatoren voor het Nederlandse testbeleid: ‘Zal Eurofins een megacoronalab in Nederland opzetten, zoals we dat ook in Frankrijk hebben gedaan?’ Maar er kwam lang geen reactie op zijn aanbod na de conferencecall hierover, met voorman Edwin Boel van de coördinerende organisatie LCDK. 

Gesprekken

Het LCDK herkent zich niet in dit verhaal. ‘Voor de zomer zijn er gesprekken geweest met Eurofins, waarin het bedrijf zei dat het zijn testcapaciteit kon vergroten, maar over de opzet van een pandemielab is toen niet gesproken. Ook heeft het bedrijf daartoe geen plannen ingediend’, zegt de LCDK-woordvoerder. ‘Toen het aantal besmettingen in augustus snel begon op te lopen, kwamen de gesprekken met Eurofins in een stroomversnelling. Toen kwam een plan voor een pandemielab op tafel.’

Eurofins, met labs in vijftig landen, hield zich voorheen vooral bezig met de analyse van onder meer voedsel en water, tot het bedrijf zich vanaf 2018 steeds meer ging toeleggen op medische onderzoeken. In Nederland is het een van de vijf laborganisaties die de uitstrijkjes van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker analyseren. Die analysemachines zette Eurofins in de coronacrisis al vrij snel in voor coronatests. Zo raakte het bedrijf betrokken bij de Nederlandse testcapaciteit.

Binnenkort halen veertig Eurofins-bestelwagens twee keer per dag de buisjes op bij ruim honderd Nederlandse teststraten. Daaronder de zogeheten XL-teststraten, die eveneens binnenkort opengaan. Voor analyse zal het lab in Rijswijk bijna 24 uur per dag draaien, in meerdere shifts.

Kinnesinne

Dat Nederland relatief laat in de pandemie koos voor een bepalende rol voor hoogvolumelabs is veelbesproken. De kleine Nederlandse ziekenhuislaboratoria wisten de overheid er lang van te overtuigen dat zij het met de coronatests zelf af konden. De komst van megalabs zagen zij als een bedreiging. En de artsen-microbiologen die er werkten gaven als extra argument dat hun werkwijze kwalitatief veel hoogstaander is dan die van hoogvolumelaboratoria zoals Duitsland die al had.

Over politiek en kinnesinne praten ze bij Eurofins liever niet. Maar Olie is ervan overtuigd dat je in een pandemie niet zonder zulke hoogvolumelabs kunt. ‘Die kleine ziekenhuislabs kunnen misschien opschalen met een paar honderd tests per dag extra. Dat is niet te vergelijken met de dagelijkse capaciteit van 80 duizend tests van ons lab bij München. Dit zijn pandemielabs.’

Zo is het hoogvolumelab van Eurofins het eerste in Nederland dat gaat werken met pipetteerrobots, vertelt medisch manager Leversteijn-Van Hall. Als arts-microbioloog is zij met haar team verantwoordelijk voor een zorgvuldig verloop van het testproces. Ze wijst aan hoe de grijper die uit de machine steekt de dopjes van de testbuisjes draait en er vloeistof uit pipetteert. ‘Die vloeistof komt terecht op een plaatje, en is dan klaar voor de volgende stap in de testanalyse met een andere machine’, legt ze uit. ‘Die haalt dan het genetisch materiaal uit de vloeistof.’

Pakhuizen

Belangrijk is ook dat Eurofins nauwelijks afhankelijk is van andere bedrijven, vervolgt Olie. De multinational heeft bedrijven onder zich waar eigen testkits en reagentia worden gefabriceerd. Spullen die veel andere laboratoria moeten inkopen op een overvraagde internationale markt, met een risico op tekorten. ‘We zijn bijna zelfvoorzienend’, zegt Olie. ‘En we hebben afgesproken dat we voor minimaal acht weken voorraad achter de hand hebben. Daarvoor hebben we enorme pakhuizen ingericht.’

Over hoeveel geld het bedrijf voor zijn werk krijgt van het ministerie van volksgezondheid, wil Olie geen uitlatingen doen. De vergoeding zal wel onder de reguliere tarieven voor coronatests liggen. ‘Je kunt goedkoper werken als je zo veel volume maakt.’

Tweede megalab

Behalve het lab van Eurofins opent deze maand naar verwachting nog een tweede  megalab, van het consortium Unilabs, in Utrecht. Medisch manager Leversteijn-Van Hall heeft begrip voor de angst die leeft onder de kleinere Nederlandse laboratoria dat dergelijke hoogvolumelabs hen buiten spel zullen zetten. Want minister Hugo de Jonge is er duidelijk over: als de megalabs in bedrijf gaan, moeten de Nederlandse laboratoria met coronatests genoegen nemen met een bijrol.

Leversteijn-Van Hall beklemtoont hoe belangrijk de ziekenhuislaboratoria zijn, bijvoorbeeld bij de patiëntenzorg. ‘Daarin werken de artsen-microbiologen samen met de specialisten. Die zorg moet je in de ziekenhuizen houden. Maar pandemieën zijn een andere situatie, dan heb je de slagkracht en snelheid van grote partijen nodig. De kleine en grote labs kunnen elkaar juist versterken, in samenwerking. Wij zijn geen bedreiging.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden