Nederland is kampioen afluisteren

Amerikanen hebben kritiek op de president als hij staatsburgers laat bespioneren. In Nederland, waar al veel mag en minister Remkes nog meer wil, lijkt niemand zich druk te maken....

Amerikaanse staatsburgers zijn relatief goed beschermd tegen nieuwsgierige inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Sinds 1978 mogen hun telefoons alleen worden afgetapt als een speciale rechtbank daar vooraf toestemming voor geeft. In de strijd tegen het terrorisme wil president Bush de handen vrij hebben om ook zonder toetsing door de rechter te kunnen afluisteren.

De Nederlandse inlichtingendiensten hebben die vrijheid al sinds jaar en dag. Een handtekening van de minister van Binnenlandse Zaken volstaat. En die wordt voor zover bekend nooit geweigerd.

Uit internationale vergelijkingen blijkt dat Nederland, samen met Italië, kampioen afluisteren is. Het Duitse Max Planck Institut berekende in 2004 dat in Nederland alleen al op last van politie en justitie 62 telefoontaps worden geplaatst op 100 duizend inwoners. In Zwitserland zijn dat er 33. Daarbij komen nog de (geheime) afluisteractiviteiten van de inlichtingendinsten AIVD en MIVD.

De Nederlandse burger lijkt het allemaal best te vinden. Inlichtingendienst-expert Roger Vleugels spreekt van een blinde vlek die uniek is voor Nederland. ‘Wij hebben één privacy-waakhond, het College Bescherming Persoonsgegevens. Duitsland heeft er wel vijfhonderd. Kranten maken zich er ook niet druk om. Politieke partijen evenmin.’

Amerikanen daarentegen staan van nature wantrouwend tegenover de staat. De staat dient zich verre te houden van het privé-leven van de burger. Tenminste als het om ‘echte’ Amerikanen gaat. Het aftappen van buitenlanders staat in Amerika niet ter discussie. De Amerikaanse afluisterdienst NSA mag bovendien ‘alle communicatie onderscheppen, van welke vorm ook, zolang op zijn minst één deel van die communicatie zich in het buitenland bevindt.’

Elk telefoontje naar Afghanistan of Nederland mag dus worden afgetapt, op voorwaarde dat de naam van de Amerikaan die meedoet aan het gesprek geheim blijft.

Ook vanwege praktische redenen is Nederland kampioen afluisteren. Andere opsporingsactiviteiten, zoals infiltraties of deals met verdachten, zijn hier aan strenge regels gebonden. Volgens de digitale burgerrechtenbeweging Bits Of Freedom (BOF) gaat dat argument alleen op voor politie en justitie. ‘Onze inlichtingendiensten, de AIVD en de MIVD, zitten ruim in hun bevoegdheden’, aldus Maurice Wessling, directeur van BOF.

Wessling en Vleugels verwachten dat het aantal afgeluisterde gesprekken in Nederland de komende jaren explosief gaat toenemen, door de terroristische dreiging en door nieuwe technische mogelijkheden. In het Friese Burum bouwen de inlichtingendiensten samen aan een schotelpark, waarmee op grote schaal nationale en internationale communicatie kan worden onderschept.

Volgens deskundigen hoort Nederland dan tot de Europese landen met de meeste afluistercapaciteit. Om daarvan effectief gebruik te kunnen maken, moeten de bevoegdheden van de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten verruimd worden. De AIVD wil zich gaan toeleggen op data mining, het ontdekken van patronen in communicatiestromen, en veranderingen daarin.

‘Daartoe moeten grote bestanden met persoonsgegevens van niet-verdachte personen doorzocht worden’, schrijft minister Remkes aan de Tweede Kamer over de ‘post-Madrid-maatregelen’. Ook zouden de inlichtingendiensten ‘rechtstreeks toegang moeten krijgen tot bestanden van overheidsorganisaties’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.