Nieuws

Nederland ‘groot voorstander’ van autonome militaire eenheden onder EU-vlag

Nederland is groot voorstander van de Europese plannen voor snel inzetbare militaire eenheden, waarmee de EU ook zonder Amerikaanse steun kan optreden. Het vergroten van strategische autonomie is ‘cruciaal’. Zo zou de EU een object als het vliegveld van Kabul over een paar jaar zelf moeten kunnen overnemen.

Arnout Brouwers
Honderden Afghanen proberen eind augustus op de luchthaven van Kabul een plek te bemachtigen op een van de vluchten naar het buitenland. Beeld EPA
Honderden Afghanen proberen eind augustus op de luchthaven van Kabul een plek te bemachtigen op een van de vluchten naar het buitenland.Beeld EPA

Met deze uitspraken onderstreepte demissionair minister van Buitenlandse Zaken Ben Knapen donderdag in de Tweede Kamer de ‘actieve Nederlandse bijdrage’ aan een ‘weerbare’ Europese Unie met meer handelingsvermogen. Knapen zei dat de veranderingen in geopolitieke context hiertoe dwingen, en dat de Amerikanen ook willen dat de Europeanen meer zelf kunnen.

Deze week bespraken de EU-ministers van Buitenlandse Zaken een conceptversie van het Strategisch Kompas, waarin de ‘gemeenschappelijke strategische visie’ van de Unie wordt vastgelegd, samen met concrete doelen. Een daarvan is om in 2025 vijfduizend militairen snel te kunnen inzetten in crises. De samenstelling van de eenheden, die beschikbaar worden gesteld door lidstaten, hangt af van de aard van de crisis.

Geloofwaardige militaire middelen

Al in 1998 werden Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk het in het Franse Saint-Malo eens dat de EU ‘in staat moet zijn tot autonome actie, gesteund door geloofwaardige militaire middelen’. Hieruit vloeide een jaar later de nooit verwezenlijkte doelstelling voort om de EU de beschikking te geven over zestigduizend snel inzetbare militairen. Uiteindelijk zagen in 2007 de Europese ‘battlegroups’ het licht, maar ook die ‘hebben nooit aan battle gedaan’, erkende Knapen donderdag.

Frankrijk, dat komend voorjaar als EU-voorzitter het Strategisch Kompas presenteert, hoopt dat de veranderde houding van de Verenigde Staten en de toegenomen dreiging langs de EU-grenzen hierin verandering brengen. Ook Knapen spreekt over het ‘ongemak over de afhankelijkheid van Amerika’ en de recente ‘frustratie over het vertrek uit Kabul’.

Volgens Knapen maakt het nieuwe plan, dat wordt gebouwd op het karkas van de battlegroups, meer kans, onder meer omdat de besluitvorming (een eenmalig unaniem besluit voor een langere periode) en de financieringswijze worden verbeterd. ‘Vroeger hoefde je niet te betalen als je niet meedeed – een uitnodiging tot freeriding’, zei Knapen. Van dat laatste wordt Nederland overigens ook steeds vaker beticht, omdat het tot de Navo-landen behoort die relatief het minste uitgeven aan defensie.

Vraagtekens

Deze week waren de reacties op het concept-Strategisch Kompas volgens betrokken diplomaten ‘vrij positief’, maar vooral over de snel inzetbare eenheden bestaan vraagtekens bij sommige Centraal- en Oost-Europese landen als Polen en de Baltische staten. De ontwikkeling van de Europese defensiecapaciteit was lange tijd ook een gevoelig onderwerp in Nederland, zeker als dit zou leiden tot ‘duplicatie’ van Navo-middelen.

Nog altijd blijft het uitgangspunt dat ‘de Europese pilaar van de Navo’ wordt versterkt, zoals de Franse president Macron onlangs onderstreepte na een onderhoud met zijn Amerikaanse collega Biden. Overigens beklemtonen alle betrokken politici, zowel in Brussel als in Den Haag, dat het hier geen EU-leger betreft. ‘Dat is er net zo min als een Navo-leger’, zei Knapen. Het gaat om landen die na een nationaal besluit eenheden ter beschikking stellen.

‘De Europese arena wordt steeds meer ons belangrijkste handelingsperspectief’, zei Knapen donderdag. Volgens de minister zit Nederland in een heroriëntatie, ‘die misschien veel groter zal blijken dan we nu kunnen of durven overzien’. De Navo schiep lange tijd ‘ruimte voor neutraliteit met andere middelen, maar die tijd is nu voorbij’. Knapen wees ook op de voor Nederland grote gevolgen van de Brexit. ‘Wij zoeken hechtere samenwerking met landen op het vasteland: Duitsland, maar ook Frankrijk. We zijn een stuk minder chagrijnig of afwachtend aan de zijlijn als het gaat om handelen in Europa.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden