Reportage Sint Eustatius

Nederland gaat spijt krijgen, zegt de aan de kant geschoven leider van Sint Eustatius, Clyde van Putten

Regeringscommissaris Mike Franco is namens Nederland bezig met een grondige schoonmaakbeurt op Sint Eustatius. Na 2,5 maand zijn de geluiden gematigd positief. Maar op de achtergrond blijven de oude machthebbers, zoals Clyde van Putten, onversneden kritiek leveren.

Clyde van Putten op de veranda van zijn huis in Oranjestad. Beeld ANP

Een tamelijk eenvoudig huis. Een grote tuin, dat wel. Gelegen op een kleine heuvel, zodat het uitzicht ver reikt. ‘Strategisch’, zou je bijna denken. De bewoner, een ambteloos burger in vrijetijdskleding, is het hiermee helemaal eens. ‘Dit is de plek waar de leider woont. Ik dus. Dit moet wel een strategische plek zijn.’

De leider heet Clyde van Putten. Hij heeft bezoek van een vriend: ‘Ik ben de militair adviseur van de leider. Grapje, niet opschrijven!’ Het tweetal kan er om lachen. De situatie mag voor hen dan momenteel redelijk hopeloos zijn, de leider is ervan overtuigd dat hij zal terugkeren in het centrum van de macht.

En dat alles op Sint Eustatius, een Caribisch eiland in het Bovenwindse deel van het Koninkrijk en sinds 2010 een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland. Begin februari nam Den Haag hier rigoureus de macht over. Bestuurders en politici werden aan de kant geschoven; een regeringscommissaris voert nu het bewind. Politicus Clyde van Putten zit werkloos thuis.

‘Den Haag beschuldigde ons van zo veel dingen. En zie wat regeringscommissaris Mike Franco en zijn mensen nu aan het doen zijn: ze voeren ónze plannen uit. Franco is niks. De bevolking is bedrogen. Maar ze zullen hier ook weer vertrekken, neem dat van me aan. Goedschiks of kwaadschiks, zij zullen dit land verlaten. En anders zullen de mensen in opstand komen. Dat zeggen zij ook. Ze staan aan mijn kant. Details geef ik je niet. Maar weet dat Nederland spijt zal krijgen.’

Geen ophef

Het zijn grote woorden, die vooralsnog volstrekt niet overeenkomen met de werkelijkheid op Sint Eustatius. Het eiland van ruim twintig vierkante kilometer en ruim drieduizend inwoners kent geen ophef - of het moeten de wilde geiten zijn die alle tuinen kaalvreten. Ze doen dat zelfs op het terrein waar regeringscommissaris Mike Franco, een 58-jarige Curaçaose ex-politicus, kantoor houdt, samen met zijn plaatsvervanger Mervyn Stegers, de vroegere burgemeester van Tubbergen.

Franco is begin februari door CDA-staatssecretaris Raymond Knops van koninkrijksrelaties benoemd. De directe aanleiding was een rapport van een ‘commissie van wijzen’, dat blootlegde hoe op het eiland sprake was van wetteloosheid, vriendjespolitiek, het intimideren van burgers en ambtenaren, en wanbeleid dat door het optreden van zelfbenoemd leider Clyde van Putten ‘bijna trekken van een staatsgreep’ had gekregen.

Ook dat zijn grote woorden. De werkelijkheid die hierachter schuilgaat, is die van een Caribisch eiland waar, zoals de commissie zelf aangeeft, Den Haag blijk gaf van een ‘lankmoedige, niet geïnteresseerde en afstandelijke houding.’ Dat alles maakte de bijzondere gemeente tot een ‘vergeten eiland’.

En dat steekt. Op Sint Eustatius beantwoordde Nederland, op 16 november 1776, als eerste natie de saluutschoten van een Amerikaans schip en zo erkende het de rebellen tegen Engeland (nadat het hun eerder illegaal wapens had geleverd). In de haven van ‘Statia’ legden in 1779 zo’n drieduizend schepen aan, meer dan in het machtige Amsterdam van de WIC en de VOC. Sint Eustatius was een trots eiland. Die trots is volledig geknakt.

‘Make Sint Eustatius wonderful again’

‘Ik heb feitelijk maar één missie’, vertelt Mike Franco: ‘Make Sint Eustatius wonderful again.’ Het is geen eiland dat opgebouwd moet worden; het moet hersteld worden. Jarenlang ontbrak het hier aan achterstallig onderhoud. De komende jaren dient daarin verandering te komen. De klus gaat mogelijk 60 miljoen euro kosten, ook bedoeld om het eiland ‘weerbaarder te maken tegen invloeden uit de politiek’, oftewel: om toekomstig machtsmisbruik van mensen als Clyde van Putten te voorkomen.

Mike Franco somt de belangrijkste plannen op. ‘Een betere communicatiestructuur en dus beter en sneller internet. Wegen vernieuwen en verbreden. De riolering aanpakken en erosie tegengaan. Meer opvang van regenwater dat voor de landbouw te gebruiken is. De luchthaven renoveren. Het ziekenhuis. Hervorming van het ambtenarenkorps, met jonge en gemotiveerde Statianen. En het toerisme verbreden. Niet alleen voor de duikers die nu komen, maar ook voor anderen, zoals door de aanleg van stranden en mogelijk een jachthaven.’ Het klinkt als een volledige economische en politiek-bestuurlijke schoonmaakbeurt.

Eerdere plannen voor het eiland kwamen steeds niet van de grond. Het geld voor een plan-A dreigde besteed te worden voor een plan-B, waarop Nederland het introk. Andere plannen verdwenen voorgoed in de la. En bij de uitvoer van sommige plannen is wellicht sprake geweest van corruptie. ‘Daarop hebben we geen volledig zicht’, zegt Franco. ‘Dat oordeel komt nog.’

Dit keer hoopt Nederland niet meer de beschuldiging van desinteresse te krijgen. Raymond Knops pakte dat onder meer aan door direct met de benoeming van Mike Franco op Sint Eustatius ook een ‘maatschappelijke adviesraad’ in het leven te roepen. De zestien leden komen uit alle geledingen van de samenleving.

Iris Liu (tweede van rechts) in haar winkel op Sint Eustatius. Liu is lid van de maatschappelijke adviesraad.

Herstellen van vertrouwen

Iris Liu (31) is een van hen. Elf jaar geleden kwam zij uit een Chinese miljoenenstad naar het kleine Bovenwindse eiland, waar zij een restaurant en kleine supermarkt runt. Liu ziet de rol van de adviesraad niet alleen als ‘hulp aan Mike Franco’, maar ook als het ‘herstellen van vertrouwen’ binnen de gemeenschap. ‘Toen we begonnen, in februari, hing er een slechte sfeer. Nu zie je dat mensen ons tijd willen geven voordat zij hun oordeel zullen vormen. De spanning die er in het begin was, voel ik nu niet meer.’

Liu denkt steeds rustig na voordat zij een antwoord geeft. Als ‘prioriteit’ voor het eiland wil zij eerst een algemeen punt noemen: ‘Elk land is gebaat bij een bestuur dat niet corrupt is. Wat dat aangaat, valt er op Statia nog wel het een en ander te winnen. Dan ook herstel je het vertrouwen van mensen. En kun je verder met de meer specifieke zaken: de infrastructuur verbeteren, glasvezel aanleggen, een veel betere serviceverlening om het toerisme leggen, en serieus werk maken van milieuzorg, want ook dat is er bij ingeschoten.’

Franco en de adviesraad zijn inmiddels ruim 2,5 maand bezig. ‘Of ik al verbetering zie?’ Iris Liu herhaalt de vraag. ‘Hoe zal ik het zeggen? Verbetering. Het was hier eerlijk gezegd een behoorlijke puinhoop. Maar nu, heel voorzichtig, begin je te merken dat de mensen oor hebben voor de plannen van Mike Franco. En hij en zijn mensen zijn op elk moment van de dag aanspreekbaar. Er is interesse. Dat alleen al maakt hen populair.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.