ANALYSEVerhoudingen Nederland en Frankrijk

Nederland en Frankrijk steeds nader tot elkaar

De verschillen tussen de Nederlandse en Franse politieke cultuur zijn groot. Net als de verschillen tussen de leiders Rutte en Macron. Maar binnen de EU zoeken ze elkaar steeds meer op. Vrijdag gaat Rutte in Parijs op bezoek.

Premier Rutte ontmoet de Franse president Macron bij een eerdere gelegenheid.Beeld IAN LANGSDON / EPA

Zou Mark Rutte tijdens de werklunch op het Élysée terugdenken aan die keer dat hij Emmanuel Macron in het Torentje ontving? ‘Het is weliswaar erg klein’, zei de Nederlandse premier toen hij de Franse president verbaasd zag rondkijken in zijn bescheiden werkvertrek, ‘maar ik heb tenminste wel uitzicht op dit meer.’ Macron, met een blik op de Hofvijver: ‘Is dat een meer?’

Geregeld lijken Franse en Nederlandse bewindslieden van andere planeten te komen. Talrijk zijn de anekdotes over Franse bestuurders die in Den Haag tot hun verbijstering en afgrijzen een koude broodlunch kregen voorgeschoteld. Frankrijk is het land van presidentiële pracht en praal, Nederland het land waar ministers op de fiets naar hun werk gaan.

Ook politiek-inhoudelijk staan Nederland en Frankrijk vaak lijnrecht tegenover elkaar. Rutte hamert immer op begrotingsdiscipline en de eigen broek ophouden, Macron ziet de EU als een politieke unie waarin risico’s gedeeld worden. Frankrijk wil dat de EU-begroting omhoog gaat nu het Verenigd Koninkrijk – een belangrijke nettobetaler – uit de Unie is gestapt, Nederland wil de hand op de knip houden.

Maar op steeds meer gebieden trekken Frankrijk en Nederland juist samen op. Zo stuurde de Nederlandse marine in januari een fregat naar de Straat van Hormuz, als bijdrage aan een door de Fransen geleide missie. Ook als het gaat om migratiebeleid en klimaat werken de Fransen en de Nederlanders steeds vaker samen.

Voor zowel Nederland als Frankrijk is en blijft Duitsland de belangrijkste Europese partner. ‘De Frans-Duitse as is de kern van de Europese integratie’, zegt onderzoeker Rem Korteweg van Instituut Clingendael. ‘En Nederland heeft van oudsher een innige culturele en economische band met Duitsland.’ Maar Frankrijk en Nederland kijken in toenemende mate ook naar andere landen,  met name naar elkaar.

Dat Macron Rutte uitnodigt voor een werklunch op het Élysée, in de aanloop naar de Europese top waar de EU-begroting voor de komende zeven jaar wordt gemaakt, verbaast niemand meer. Onderling overleg voor aanvang van Europese vergaderingen is niet nieuw, zeggen diplomaten, maar het contact was in het recente verleden nooit zó intensief. Nu het Verenigd Koninkrijk de Unie heeft verlaten, Duitsland vooral met zijn eigen instabiele politieke toekomst bezig is, net als Spanje en Italië, en Polen een radicale ruk naar rechts maakt, is Nederland voor de Fransen een factor van belang geworden.

‘Sinds de Brexit is de relatie tussen Nederland en Frankrijk echt in een nieuwe fase beland’, zegt Korteweg. Nederland heeft zich ontpopt als aanvoerder van een aantal kleine liberale staten, de Hanzeliga. Dat was zeer tegen de zin van de Fransen. ‘Maar ondertussen denkt Macron: die Rutte is een lastige klant, daar moet ik mee in gesprek blijven.’

Op andere belangrijke dossiers, als uitbreiding van de EU en de Schengenzone, zitten Macron en Rutte juist op een lijn. Nederland is een uitgesproken tegenstander van een Roemeens en Bulgaars Schengenlidmaatschap, en wordt daar op de achtergrond in gesteund door de Fransen.

De Franse en Nederlandse regering zijn bovendien allebei tegen EU-toetreding van Albanië en Noord-Macedonië . Achter de schermen werken Nederlandse en Franse ambtenaren samen aan een ‘nieuwe systematiek’ die ervoor moet zorgen dat de toetredingsprocedure van nieuwe lidstaten kan worden stilgezet als die landen zich niet aan de afspraken houden.

De lijntjes tussen Macron en Rutte zijn kort, ze hebben elkaars 06-nummer. Ogenschijnlijk liggen de twee elkaar goed: ze komen uit dezelfde politieke familie en beschikken allebei over tomeloze energie. Dat Macron in tegenstelling tot zijn voorgangers het Engels soepel beheerst, helpt eveneens mee, net als het feit dat Rutte onderhand een van de meest ervaren Europese regeringsleiders is. Verschillen zijn er ook: Macron ziet zichzelf als visionair en schetst regelmatig ideologische vergezichten. Rutte is bij uitstek een pragmaticus, bekend van de uitspraak ‘visie is als een olifant die het uitzicht belemmert’.

Korteweg noemt de Nederlands-Franse band ‘van oudsher een haat-liefdeverhouding’. ‘Je ziet dat heel duidelijk in het moeizame huwelijk tussen Air France en KLM. Die zijn echt tot elkaar veroordeeld. Fransen en Nederlanders kijken met een andere blik naar economisch beleid. Frankrijk schiet vaak in een protectionistische reflex, en ziet de EU vooral als vehikel om Frankrijk groter te maken. Nederlanders kijken vanuit een marktperspectief.’

Maar die oude verhouding is aan het schuiven, met een Franse president die aanmerkelijk liberaler is dan zijn voorgangers, hoewel moet blijken of zijn hervormingsplannen overeind blijven. Ondertussen pleit Nederland, dat altijd voor een open markt ijverde, nu voor een Europese wet die belemmeringen oplegt aan – veelal Chinese – bedrijven die staatssteun ontvangen, om oneerlijke concurrentie tegen te gaan. ‘In Parijs zullen ze positief verrast zijn’, denkt Korteweg. ‘Het Nederlandse handelsbeleid krijgt onmiskenbaar meer Franse trekjes.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden