Nederland en België leggen status tweelingdorpen vast, maar studeren nog op oude mevrouw De Bont Baarles blijven bizar, dus het toerisme bloeit

Café 't Hoekske in Baarle is niet meer. Het biljart stond er precies op de grens. Je kon, zo ging het verhaal, op acquit staan in België en een carambole maken in Nederland....

Van onze verslaggever

Frank Poorthuis

BAARLE

De Nederlands-Belgische tweelingdorpen Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn al tientallen jaren een toeristische trekpleister, vooral voor Nederlanders. En zoals elk pittoresk dorp en stadje in Nederland is Baarle dus ontsloten door de ANWB en getroffen door de gesel van het moderne winkelen.

'We hebben winkels als een stad van vijftigduizend inwoners', juicht woordvoerder P. Stander op het gemeentehuis. Baarle heeft vanwege zijn unieke situatie twee gemeentehuizen, evenals twee brandweer- en politiekorpsen, scholen en katholieke kerken. Hoeveel toeristen er jaarlijks komen, daar heeft men geen idee van. Maar veel zijn het er, dat is zeker.

'Het mag van mij wel wel wat minder', zegt een bejaarde inwoonster. 'Zondags kunnen wij zelf de straat niet op.' Maar het ziet er niet naar uit dat haar wens wordt vervuld. Want Nederland en België hebben onlangs besloten het geografisch unicum dat beide dorpen zijn, voor de eeuwigheid in stand te houden.

De lappendeken in Baarle is legendarisch bizar. Het Nederlandse Baarle-Nassau (zesduizend inwoners), heeft zeven grondstukken op Belgisch grondgebied liggen en het Belgische Baarle-Hertog (tweeduizend inwoners), heeft 21 enclaves in Nederland. Dat alles is het gevolg van een onnavolgbare reeks van gulle giften, ruzies en erfkwesties van reeds lang vergeten koningen, hertogen en landheren en het weinig doortastende optreden van meer hedendaagse bestuurders.

Tot 1974 bestond er niet eens een grens op de vijftig kilometers tussen de palen 214 en 215. Toen troffen Nederland en België een overeenkomst waardoor op de landkaarten tenminste de streep tussen de palen kon worden doorgetrokken. Maar direct werden ook verschillende commisies ingesteld om te werken aan de definitieve oplossing van de puzzel. De inwoners van beide Baarles wilden dat echter helemaal niet, zo bleek al snel.

'De helft van de mensen hier leeft van de toeristen', legt de VVV-medewerkster uit. Normaliseren van de situatie maakt Baarle niet meer uniek. Weg toerisme. 'We zeggen wel dat een opheffing van de bestaande situatie ons ideaal is, maar in de praktijk moet natuurlijk alles blijven zoals het is', gaf Baarle-Hertogs burgemeester dr J. van Leuven niet zo lang geleden eerlijk toe. En zo geschiedde dus.

In de overeenkomst die de commissaris van de koningin in Noord-Brabant en de gouverneur van de provincie Antwerpen op 31 oktober tekenen, wordt het ongeregelde geregeld. De status quo is eindelijk aanvaard. Slechts enkele minieme grenscorrecties worden nog aangebracht. Een kwart hectare natuurgebied in het Nederlandse gehucht Ulicoten wordt Belgisch.

En dan is er de kwestie rond het huis van De Bont-Couwenberg. Over enkele maanden hoopt ze 85 te worden. Haar hele leven woont ze al aan de Chaamseweg. Op het nummerbordje fier de Belgische vlag, zoals alle Belgische huizen in Baarle hebben. Maar nummer 11, Belgisch grondgebied nu, wordt Nederlands, zo hebben de heren bestuurders besloten.

'Ja, de deur wordt Nederlands, maar ik niet', zegt een strijdvaardige De Bont. Boos, ach nee, boos mag je haar niet noemen. 'Het is een beetje lastig allemaal.' Ze is vast van plan Belgische te blijven. 'Dat ben ik altijd geweest. Hoe moet dat anders met de ziekenkas, m'n pensioen en alles?', vraagt ze. Er wordt gestudeerd op haar geval. Desnoods, zegt De Bont, zal ze haar voordeur laten verplaatsen. Want die telt in Baarle. En enkele meters verder ligt België al weer.

Ondertussen wrijft de plaatselijke middenstand zich in de handen, want het wemelt in Baarle van de toeristen en dat zal waarschijnlijk wel zo blijven. Vooral de zondag is een topdag. Dan mogen ook de Nederlandse winkels open zijn.

Als woensdag maatgevend is, zijn het vooral ouderen die Baarle bezoeken. Jolige vijftigers in korte broek, groepjes kek geklede, rijpere vrouwen met heuptasjes en niet meer zo jonge ouderparen met verveelde tieners, op wier gezichten staat te lezen dat ze wel leukere plekken in Nederland weten.

Maar in het algemeen wordt er geïnteresseerd geflaneerd langs de winkels met Brugse kant, Belgische bonbons, het Laatste Nieuws, Belga-sigaretten en de Gazet van Antwerpen, en langs de telefooncel van Belgacom. Dat het buitenland zo dichtbij kan zijn, het is een wonder.

Een kritische noot over de overvloedige drukte willen Baarlese neringdoenden niet horen. 'Geen commentaar', stelt sigarenhandelaar/slijter A. Loors, als had zij een mediacursus doorlopen.

'Ach, je moet er een keer geweest zijn', zegt het bejaarde echtpaar Pals. Ze komen uit het Noorden en staan op de camping even buiten het dorp. Belgische bonbons hadden haar vorig jaar op een zondag voor het eerst naar Baarle getrokken. 'Je krijgt hier van die grote brokken en het wordt zo mooi verpakt', prijst mevrouw de plaatselijke chocolaterieën. 'Maar op zondag kom ik nooit weer. Echt, je kon over de hoofden lopen.' Straks pakken ze nog even een Belgisch frietje en gaan dan terug naar de caravan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden