Nederland eist te weinig van studenten

Natuurlijk selecteren ze bij de kunstacademie of de toneelschool alleen de beste mensen. Maar op reguliere universiteiten moet iedereen een kans krijgen.'Nederland stelt veel te weinig eisen aan zijn studenten,'zegt hoogleraar economie in Oxford en oud-staatssecretaris van Cultuur en Media, Rick van der Ploeg.

Excellent onderwijs staat hoog op het verlanglijstje van het kabinet: Nederlandse topuniversiteitenmoeten de motorvormen van onze kenniseconomie, zodat we de concurrentie methet buitenland ook in de toekomstaankunnen. 'Maar daarvoor stelt Nederland veel te weinig eisen aan zijn studenten', zegt Rick van der Ploeg.

Volgens de hoogleraar economie inOxford en oud-staatssecretaris van
Cultuur en Media moet er eerst eencultuuromslag plaatsvinden. 'Weg
met die eindeloze mogelijkheden tot herkansing, met de bijbaantjes en de nevenactiviteiten. In de VS en Engeland heb je helemaal geen tijd voor dergelijke flauwekul. Daar moet je gewoon studeren!'

Ook wat het kabinet betreft moeten studenten er harder aan trekken, en krijgen ze bijvoorbeeld een boete als ze niet op tijd afstuderen. Een ander idee is dat opleidingen aan de poort zouden moeten gaan selecteren. Bij artsenopleidingen wordt dat al gedaan, dus waarom niet bij letteren, rechten en economie? Vraag naar de cijferlijsten en laat alleen de besten toe. Of laat studenten een sollicitatiebrief
schrijven waarin ze hun motivatie voor een bepaalde opleiding toelichten, zo stelde kamerlid Anne-Wil Lucas (VVD) eind maart voor.

'Een goed idee', zegt Van der Ploeg. 'Maar met selectie alleen ben je er niet. Universiteiten zouden hun eisen moeten aanscherpen. En de overheid zou ervoor moeten zorgen dat dat mag.' In Oxford en Princeton ziet de hoogleraar ook op Paaszondag om 8 uur 's morgens mensen in de bibliotheek, terwijl ze in Nederland vinden dat studeren ook leuk moet zijn. 'En dan de bijbaantjes', verzucht Van der Ploeg. 'In Engeland leen je geld, of werk je buiten de semesters. Je kunt toch niet serieus presteren als je ook nog achter de toonbank van de Coffee Company moet staan?'

'Misschien komt dat ook omdat Nederlandse werkgevers niet zozeer op je cijferlijst letten, alswel op je nevenactiviteiten en je netwerk. Zo'n lullo-cv vinden ze in Nederland sympathiek, omdat ze het zelf allemaal ook op deze manier hebben gedaan.'

Loting

Maar het begint dus aan de poort. Met het selecteren van de juiste studenten. 'Daarbij draait het niet alleen om de cijfers', zegt Van der Ploeg. 'Je moet mensen ook in de ogen kijken. Uitzoeken wat voor een mentaliteit iemand heeft.'

Pieter Drenth gelooft daar echter niet in. 'Het rendement gaat niet verbeteren wanneer aankomende studenten met interviews en motivatiebrieven worden geselecteerd', zegt hij. 'Ik weet dat managers en hoogleraren denken dat ze de motivatie van mensen na een gesprek goed kunnen inschatten, maar uit empirisch onderzoek blijkt de voorspellende waarde daarvan buitengewoon gering.'

Drenth (hoogleraar psychologie, oud-rector magnificus van de Vrije Universiteit, en oud-president van wetenschapperskoepel KNAW) was in 1996-1997 voorzitter van de commissie die het kabinet adviseerde over de toelating tot de artsenopleidingen. 'Er waren niet genoeg plekken voor alle studenten die medicijnen wilden studeren, en sinds de jaren zeventig bestond het systeem van gewogen loting, waarbij iedereen mocht meedoen, maar mensen met hoge cijfers meer kans maakten.' Maar dat garandeerde niet dat iemand met enkel negens en tienen zou worden toegelaten.

Dat bleek wel toen Meike Vernooy (met een eindexamengemiddelde van 9,6) werd uitgeloot. 'Alle kranten stonden bol stonden van dit onrecht', vertelt Drenth, 'en dat was een van de redenen dat onze commissie gevraagd werd naar de selectie te kijken. Uiteindelijk hebben we geadviseerd het systeem van gewogen loting te handhaven, maar leerlingen met een acht of hoger direct toe te laten.' Drenth gelooft echter niet dat een student met lagere cijfers al bij de poort moet worden weggestuurd.

'Iemand met een gemiddelde tussen de zes en zeven heeft een behoorlijke kans om de studie met succes af te maken. Ik vind het niet verantwoord deze persoon geen kans te geven.' En interviews? 'Motivatie is erg moeilijk te meten', zegt hij. 'Zeker in een gesprek. Er is bovendien een verschil tussen prestatiemotivatie, een blijvende
persoonlijkheidstrek, en situatieve motivatie, wat niets zegt over ambitie op de lange termijn. En dat verschil is moeilijk te achterhalen.'

University College
Op dit moment wordt al wel geselecteerd aan de verschillende University Colleges in Nederland (kleinschalige opleidingen naar Amerikaans model). 'Studenten moeten goede cijfers hebben', zegt Christopher Goto-Jones, decaan van het Leiden University College in Den Haag (LUC). 'Maar ze moeten ook ambitieus zijn, onafhankelijk
kunnen denken en een internationale oriëntatie hebben.' Het rendement op de University Colleges ligt veel hoger dan dat op reguliere universiteiten: 75 procent haalt zijn bachelor in drie jaar, terwijl dat in de rest van Nederland 26 procent is. Maar volgens Goto-Jones is de selectie niet het geheim van dat succes. 'Studenten
krijgen les in kleine groepen en er is zeer intensieve, persoonlijke begeleiding waardoor studenten onmiddellijk worden opgevangen als er problemen zijn. Dat is een heel goed, maar ook heel duur systeem.'

Volgens Rick van der Ploeg schuift de hele Nederlandse academische wereld meer naar het systeem van de University Colleges toe. 'Nu verkeren wij in het maaiveld van de verdelende rechtvaardigheid', zegt de oud-staatssecretaris, 'waarin iedereen goed moet kunnen zijn in alles. Maar zo werkt het natuurlijk niet.

Kwaliteit moet een grotere rol krijgen - universiteiten moeten differentiëren en concurreren. Laat de overheid dát financieren in plaats van zo hoog mogelijke studentenaantallen.' De Britse Goto-Jones is echter 'zeer gecharmeerd' van het open, Nederlandse onderwijssysteem. 'Jullie hebben ervoor gekozen om het hoger onderwijs toegankelijk te maken voor zo veel mogelijk mensen. Hierdoor vergroten hun kansen, maar leren zij ook op een bepaalde manier denken, zijn zij kritischer, en beter geïnformeerd - en dat leidt weer tot een bepaald soort samenleving.'

'Nu wil Nederland die brede toegankelijkheid handhaven', zegt Goto-Jones, 'maar tegelijkertijd een academische excellentie nastreven. Dat gaat niet samen. Het is het een, of het ander. Nederland moet kiezen welk doel het zichzelf met haar onderwijs wil stellen. Om vervolgens achter die keuze te blijven staan en er trots op zijn.' (Tekst Sacha Kester, foto ANP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden