Nederland doet niet mee aan duikboot voor Taiwan

De Amerikaanse regering overweegt tóch Nederland te betrekken bij de leverantie van onderzeeërs aan Taiwan. No way, zegt Den Haag....

Al zo'n dertien jaar bevaren de Hai Lung en de Hai Hu de Straat van Taiwan en de admiraals van de Taiwanese marine zijn nog altijd ingenomen met de twee onderzeeboten van Nederlandse makelij. 'De Zwaardvis-klasse is een van de beste in de wereld', zei commandant Li Chao-peng in juni tijdens een duiktocht met een van de twee. 'Ze zijn superieur aan de meeste onderzeeërs die China nu heeft.'

Voor Taipeh zou het een geschenk uit de hemel zijn: met acht stille Moray's, de modernste Nederlandse onderzeeboot, de groeiende Chinese marine bedwingen. Drie maanden na de toezegging van de regering-Bush aan Taiwan om acht diesel-onderzeeboten te leveren ter waarde van 2,7 miljard gulden, studeert Washington serieus op deze optie: een Amerikaanse werf bouwt de boten op basis van een Nederlands of Duits ontwerp. Met, of desnoods zonder, licentie.

Directeur J. Pacanda van RDM, Nederlands enige duikboot-bouwer en het bedrijf achter de Moray, kreeg donderdag een telefoontje van de Amerikaanse ambassade. Of het wel klopte dat RDM, zoals de Nederlandse ambassade in Washington vorige week verklaarde, voor de helft eigendom was van de staat. En dus toestemming moet krijgen voor het verkopen van de Moray-ontwerpen. Pacanda, oud Defensie-topambtenaar, meldde dat Den Haag geen procent bezit.

Pacanda: 'Wij zijn de eigenaar van de tekeningen. Maar de vraag is of ik er iets mee kan doen. Als ik de tekeningen wil leveren aan de VS, dan heb ik vanwege de wapenexport-regels toestemming nodig van de overheid.'

De 'Taiwanese duikboot-deal' is in menig opzicht een ongewone wapenleverantie: Washington heeft een bevriende natie, Taiwan, wapens beloofd die het van anderen zal moeten betrekken. Want al vier decennia lang maken Amerikaanse werven slechts nucleaire onderzeeërs. Hoewel Bush in april weigerde Taiwan de moderne Arleigh Burke-torpedojagers te leveren, is Taipeh zeer ingenomen met de duikboten. Taiwan wil een vloot van twaalf onderzeeërs om een eventuele Chinese blokkade van het eiland te voorkomen.

Hoewel Washington en Taipeh zich zorgen maken over de groeiende raketdreiging van China, zou een blokkade volgens militaire deskundigen een groter gevaar zijn. 'Het Chinese volksleger heeft niet de mogelijkheden voor een invasie van Taiwan', zei kapitein J. Bush, ex-officier van een Amerikaanse onderzeeboot, in mei. 'Maar een blokkade, vooral door onderzeeërs, is een reële optie.'

Tegenover de vier Taiwanese onderzeeboten staan 96 Chinese. Omdat de drie voornaamste bezitters van dieselduikboot-technologie, Nederland, Duitsland en Zweden, weigeren met de VS mee te werken vraagt Taiwan zich af hoe de VS hun belofte zullen nakomen. Veel keuze heeft Washington niet. Italië, dat de Sauro bouwt, is een mogelijke leverancier. 'Frankrijk is ook een van de weinige opties', zegt P. Pellenaars, voormalig topman van RDM Submarines. 'Verder houdt het op.'

Parijs, dat Mirage-vliegtuigen en fregatten verkocht aan Taiwan, heeft eerder Agosta-onderzeeboten geleverd aan Chili en Pakistan. Verder zijn er een reeks landen, zoals Brazilië, die onderzeeërs bouwen met Duitse, Franse en Russische licenties. Maar het Witte Huis heeft de 'Nederlands-Duitse-optie' echter nog steeds niet opgegeven.

Washington, zo meldde de Los Angeles Times vorige week na gesprekken met ambtenaren die bij de plannen betrokken zijn, bekijkt serieus of een Amerikaanse werf de Nederlandse of Duitse blauwdrukken kan bemachtigen. Een licentie zou mooi zijn. Maar levering via derden, zoals een land dat klant was van beide landen, zou ook een goede mogelijkheid zijn.

Dit land hoeft bovendien niet eens te weten dat de onderzeeboten bestemd zijn voor Taiwan. 'Misschien kan de industrie dit voor elkaar krijgen', citeert de krant een ambtenaar die aan de besprekingen in de regering-Bush heeft deelgenomen.

Northrop Grumman, eigenaar van de Litton Ingalls-werf dat samen met RDM twee Moray's gaat bouwen voor Egypte, staat in de startblokken. 'We zijn sinds april in gesprek met de regering en we zijn bereid ze op alle mogelijke manieren te helpen', zegt woordvoerder R. Belote. 'We hebben de expertise in huis om onderzeeërs te bouwen. Het gaat alleen om de tekeningen.'

Maar een Nederlandse licentie kan Washington wel vergeten, onderstreept Buitenlandse Zaken. Eind mei zei minister Van Aartsen al in de Kamer dat een vergunning voor 'rechtstreekse dan wel indirecte' uitvoer naar Taiwan zou worden afgewezen op grond van het 'één-China-beleid'.

'Wij doen het niet en wij gaan het ook niet doen', zegt een woordvoerder van het departement. 'No way! En we zijn ook niet over te halen. Nederland en Duitsland zijn hierin standvastig. Wij gaan niet opnieuw een crisis met China veroorzaken.' En toch maakt Den Haag zich zorgen dat gevoelige vaderlandse duikboot-technologie in handen kan komen van de Amerikanen. Den Haag heeft onlangs bij RDM laten navragen, zo bevestigt Pacanda, of in het contract met Litton Ingalls alles wel goed is geregeld.

De Moray, waarmee RDM de komende tien jaar hoopt 20 procent te veroveren van de wereldwijde onderzeeboot-markt van zo'n 150 stuks, is met zestig miljoen gulden van Defensie en Economische Zaken ontwikkeld. Zowel Buitenlandse Zaken als Nederlandse diplomatieke kringen in Washington beklemtonen overigens dat er sinds april geen gesprek is geweest met Washington.

Hoewel het Pentagon Nederland in april expliciet noemde als een van de drie Europese landen met goede ontwerpen, is Nederland voor de bekendmaking van de wapenleverantie niet gepolst door het Witte Huis. 'Wij hebben daarna duidelijk gemaakt dat we problemen zouden hebben met een Amerikaans verzoek', zegt een diplomatieke bron. 'Ons is toen duidelijk gemaakt dat er geen verzoek zou komen.'

Pacanda is duidelijk: wie achter zijn rug aan de RDM-ontwerpen probeert te komen, is onwettig bezig. 'Wie onze toestemming niet heeft, heeft een probleem. Dan steel je.'

'Het is zonde dat Nederland niet aan deze leverantie wil meedoen,' zegt K. Shih, Taiwans vertegenwoordiger in Den Haag. In Taiwan, dat ervaring genoeg heeft met het 'moeilijke' Nederland, heeft de regering haar hoop maar gezet op Duitsland. In mei deed president Chen Shui-bian een beroep op Bonn om de blauwdrukken van de Type-209, Duitslands meest verkochte onderzeeboot, te leveren. Pacanda treurt niet dat hij is uitgesloten van een van de grootste onderzeeboot-orders. 'Het gaat om een hoop geld, zeker. Maar de overheid stelt de regels. Niet de RDM.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden