Reconstructie

Nederland deelde gegevens over Trump en Rusland met FBI

Drie anonieme bronnen lichten een tipje van de sluier op over welke dienst in Nederland contacten van Trump-medewerkers met Russen aan Washington doorbriefde.

FBI-directeur James Comey (links) en Michael Rogers, directeur van de NSA maandag bij de hoorzitting van de inlichtingencommissie. Beeld Getty Images
FBI-directeur James Comey (links) en Michael Rogers, directeur van de NSA maandag bij de hoorzitting van de inlichtingencommissie.Beeld Getty Images

Even, heel even, ging het over Nederland in het voortdurende gespeculeer over de Amerikaanse president Donald Trump en Rusland. Maar zo snel als het er was, verdween het ook weer. Op 2 maart meldde The New York Times dat Nederland informatie leverde aan Amerikaanse diensten over ontmoetingen tussen Russische functionarissen en vertrouwelingen van toen nog presidentskandidaat Trump. Dat zou explosief zijn: wat de aard van de gesprekken ook was, dit soort heimelijke ontmoetingen kan het einde van Trump als president betekenen.

Toen bleef het stil. Tot maandag. FBI-directeur bevestigde dat zijn dienst onderzoek doet naar 'elke link tussen individuen behorende tot de Trump-campagne en de Russische overheid'. Dat roept ook weer vragen op over de rol die Nederland speelde. Klopte het verhaal in The New York Times? En zo ja, wie verstrekte de inlichtingen en om welke informatie ging het?

Delen is staatsgeheim

Dat ligt gecompliceerd. Het is aannemelijk dat de Amerikanen de informatie kregen van de AIVD of de militaire inlichtingendienst MIVD, maar deze geheime diensten willen er niet over praten. Ook niet off the record. Het delen van inlichtingen met bondgenoten is staatsgeheim.

Toch valt iets te zeggen over de rol van Nederland. Buiten de AIVD en MIVD zijn veel mensen actief die weleens wat opvangen. Die niet bij een geheime dienst werken, maar die zich soms in hun nabijheid begeven. Denk aan ambtenaren van ministeries die veel samenwerken met geheime diensten, politieke voorlichters en bewindslieden. Twee goed ingevoerde Nederlandse bronnen zijn bereid wat aanwijzingen te geven. Dat geldt ook voor een Amerikaanse bron die, getrapt, informatie van Amerikaanse inlichtingenbronnen kan krijgen.

Deze drie bronnen zijn het over een aantal zaken eens. Allereerst: de informatie in The New York Times was juist. Nederland leverde op enig moment - nog voordat Trump president werd - inderdaad inlichtingen aan de Amerikanen over een ontmoeting tussen iemand die in contact stond met de Trump-campagne en Russen. Ten tweede: de inlichtingen zijn geleverd door een geheime dienst en niet door Buitenlandse Zaken of de politie, zoals in diverse media is gesuggereerd.

De Nederlandse bronnen zeggen bovendien dat de AIVD gepikeerd is dat de informatie via Amerikaanse bronnen is uitgelekt. Dat maakt het waarschijnlijk dat de inlichtingen geleverd zijn door de AIVD. De ergernis bij deze dienst is verklaarbaar. Het verzamelen van inlichtingen is een precair proces waarbij agenten of operateurs omzichtig te werk moeten gaan. Ze moeten observeren of desnoods infiltreren in een netwerk of iemand verleiden tot spionage in eigen kring. Het aftappen van doelwitten is ook een mogelijkheid. Geheime diensten willen niet dat hun werkwijze op straat komt te liggen. Dat zou hun informatiepositie onthullen en een operatie in gevaar kunnen brengen. Deze informatie vervolgens lekken is daarom not done.

Politieke strijd VS

Bij terrorismezaken ligt het anders dan bij gewone inlichtingen. Daarbij is het redelijk gebruikelijk dat Amerikaanse diensten informatie openbaar maken, maar altijd na ruggenspraak met 'Zoetermeer' - waar het hoofdkantoor van de AIVD staat. Dat het nu ook gebeurt met andere inlichtingen en zónder toestemming, zegt alles over de politieke strijd in de Verenigde Staten tussen de geheime diensten en president Trump.

De Nederlandse bronnen claimen dat de AIVD de inlichtingen deelde na een verzoek van de Amerikanen. Dat lijkt logisch: de CIA en FBI zijn al sinds juli bezig met een onderzoek naar de banden tussen Trump-getrouwen en de Russen en hielden daarbij een scala aan personen in de gaten. De FBI is verantwoordelijk voor de binnenlandse veiligheid maar mag niet in het buitenland opereren. Die taak is nadrukkelijk voorbehouden aan de CIA. Of die diensten ook het verzoek aan Nederland hebben gedaan en wat die verzoeken van de CIA en FBI behelsden, is onbekend.

Over de inhoud van de inlichtingen zijn de bronnen niet duidelijk. De Amerikaanse bron suggereert dat de ontmoeting niet in Amsterdam of op Schiphol plaatsvond. Dat zou 'te voorspelbaar' zijn geweest. De Nederlandse bronnen weten het niet of willen het niet zeggen. Wel zegt één van hen dat het niet zo groot is als The New York Times suggereert. Dat kan betekenen dat het niet om hoge functionarissen gaat of dat de ontmoeting an sich niet zo opvallend was, bijvoorbeeld als de gesprekspartners elkaar vaker troffen. Misschien heeft de AIVD als 'bijvangst' een ontmoeting gesignaleerd. Waarschijnlijk, zegt één bron, heeft de dienst niets van het gesprek opgevangen. Twee personen zeggen dat het om human intelligence gaat - inlichtingen verzameld van en door menselijke bronnen, zoals door volgen en observeren.

Tot slot lijkt het de Nederlandse bronnen aannemelijk dat de inlichtingen voortkomen uit regulier AIVD-onderzoek naar Russische activiteiten in Nederland. De AIVD heeft de laatste jaren meer analisten en agenten vrijgemaakt om Russische spionage te onderkennen. De dienst kijkt daarbij ook nauwkeurig naar Russische diplomaten. Grosso modo is het beeld dat een derde van het Russische ambassadepersoneel voor de militaire inlichtingendienst GROe of de buitenlandse SVR werkt. Die proberen politieke- en strategische inlichtingen in te winnen. De GROe opereert daarbij een stuk lomper dan de SVR. Het is mogelijk dat bij het in de gaten houden van deze personen een ontmoeting met een Trump-vertrouweling plots op de radar kwam.

Lees meer over gelekte informatie uit het Witte Huis

FBI maakt gehakt van aantijgingen Trump dat Obama hem heeft laten afluisteren
FBI-chef James Comey en zijn NSA-collega Mike Rogers hebben maandag in een hoorzitting van het Amerikaanse Congres gehakt gemaakt van de beschuldiging van president Trump dat zijn voorganger Obama hem heeft laten afluisteren.

In ongebruikelijke reactie noemt Britse geheime dienst afluistersuggestie Witte Huis 'onzin'
De Britse regering heeft vrijdag geprikkeld gereageerd op suggesties van het Witte Huis dat de inlichtingendienst GCHQ voormalig president Obama heeft geholpen Donald Trump af te luisteren. Een woordvoerder van de inlichtingendienst noemde die beschuldigingen 'onzin' en 'volstrekt belachelijk'

FBI en CIA starten strafrechtelijk onderzoek naar gelekte documenten
De FBI en de CIA starten een strafrechtelijk onderzoek naar de bron van de gelekte documenten over de afluisterpraktijken van de CIA. Dat hebben regeringsofficials woensdag tegen Amerikaanse media gezegd. Het onderzoek moet zich richten op de vraag hoe de documenten in het bezit zijn gekomen van WikiLeaks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden