Nederland blijft land van gelijkheid

Hoewel de vermogensverschillen behoorlijk toenemen, blijven de verschillen in besteedbare inkomens in Nederland nagenoeg gelijk.

AMSTERDAM - De Nederlandse inkomensongelijkheid is sinds de eeuwwisseling niet toegenomen. Alle recente bekommernis over ongelijkheid ten spijt waren de verschillen tussen de besteedbare inkomens van de Nederlanders in 2001 vrijwel even groot als in 2012, met minieme verschillen in de jaren ertussen. Dat was vooral te danken aan herverdeling via belastingen en uitkeringen.


Een en ander blijkt uit het onderzoek De ontwikkeling van inkomensongelijkheid en inkomensherverdeling in Nederland 1990-2012 van de economen Koen Caminada, Jim Been en Kees Goudswaard (Universiteit Leiden) en Marloes de Graaf-Zijl (Centraal Planbureau).


Hun onderzoek richtte zich uitsluitend op de ongelijkheid van inkomens, niet op de ongelijkheid van vermogens - bijvoorbeeld uit de verkoop van aandelen of een huis. De vermogensongelijkheid neemt in Nederland juist wel toe. Zo bezat in 2012 de rijkste 1 procent van Nederland 23,4 procent van het totale vermogen in Nederland, tegen 21,5 procent in 2008, berekende het CBS.


Uit het nieuwe onderzoek van Caminada & Co blijkt dat de ongelijkheid van het besteedbaar inkomen tussen 1990 en 2000 licht is toegenomen. Na de eeuwwisseling zijn de inkomens vóór belastingen en uitkeringen uiteen blijven groeien. Maar deze ongelijkheid werd vrijwel volledig gecompenseerd door herverdeling via uitkeringen en belastingen, waardoor de verschillen in besteedbaar inkomen nauwelijks veranderden.


De Gini-coëfficiënt van het besteedbaar inkomen steeg slechts van 0,273 in 2001 naar 0,274 in 2012 - een verschil dat de onderzoekers verwaarloosbaar achten. De Gini-coëfficiënt, een cijfer tussen 0 en 1, is de meest gebruikte maatstaf voor ongelijkheid: 0 betekent volmaakte gelijkheid, 1 volmaakte ongelijkheid.


De toegenomen herverdeling van inkomen komt vooral op het conto van de aow, de aanvullende pensioenuitkeringen en de gestegen werkgeverspremies. In 2001 maakten die nog respectievelijk 29, 24 en 4 procent uit van de totale herverdeling, in 2012 was dat gegroeid naar 31, 26 en 7 procent. De versoberde bijstand is daarentegen steeds minder belangrijk voor de nivellering van inkomens: van 7 naar 5 procent.


De onderzoekers baseerden zich onder meer op gegevens van de Belastingdienst met de Nederlandse inkomens in de periode 1990-2012. Zij keken daarbij naar alle Nederlandse inkomens, dus ook die van pensioengerechtigden. Maar ook als alleen 65-minners in beschouwing worden genomen, is de inkomensongelijkheid niet significant toegenomen, aldus Caminada & Co.


Eind september bleek uit onderzoek van UvA-onderzoeker Wiemer Salverda nog dat de inkomenskloof tussen arm en rijk gegroeid was. De 10 procent minst verdienende huishoudens was er tussen 1977 en 2011 qua reëel inkomen 30 procent op achteruitgegaan. Maar de twee onderzoeken hoeven elkaar niet uit te sluiten, zegt Caminada. Het Leidse onderzoek keek naar de algehele inkomensongelijkheid, Salverda vooral naar de allerhoogste en allerlaagste inkomensgroepen. Caminada: 'De onderste 10 procent van de inkomensverdeling is wispelturig. Die bestaat vooral uit studenten, uit zzp'ers die even een jaar minder goed boeren en uit mensen met een kleine deeltijdbaan.'


Onder economen woedt de laatste jaren een twist over de vraag of de ongelijkheid in de westerse economieën al dan niet toeneemt. De vermogensongelijkheid nam de afgelopen decennia sterk toe in de westerse wereld, zoals de Franse econoom Thomas Piketty in zijn boek Le Capital au XXIe siècle beschrijft. De inkomensongelijkheid verscherpte zich in veel landen ook, maar juist niet in Nederland, aldus Caminada. Buiten de Scandinavische landen is de ongelijkheid van het besteedbaar inkomen nergens zo gering als in Nederland, blijkt uit cijfers van de Luxembourg Income Study.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden