Nieuws Toetredingsonderhandelingen EU

Nederland blijft aarzelen over de toekomst van Albanië in de EU

De Tweede Kamer debatteert dinsdag met minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok over toetredingsonderhandelingen voor de EU met Noord-Macedonië en Albanië. Nederland aarzelt over de toekomst van Albanië in de EU.

De voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker begroet de Albanese premier Edi Rama in Brussel, juni van dit jaar. Nederland heeft nog bedenkingen over de toetreding van Albanië tot de EU. Beeld AFP

De Europese Commissie en een grote meerderheid van alle lidstaten zijn voor toetreding van de twee landen, maar het Nederlandse kabinet heeft vooral tegen Albanië grote bezwaren.

Blok zei vrijdag dat Macedonië sinds vorig jaar ‘grote stappen’ heeft gemaakt, maar dat Albanië ‘nog stappen moet maken, vooral op het gebied van corruptie en het hervormen van de rechtsstaat’. Met uitzondering van D66 zijn ook de regeringspartijen, het CDA voorop, heel sceptisch. Ze dwongen Blok dit jaar al aan de noodrem te trekken in Brussel over het visumvrije reizen van Albaniërs. Hoewel Blok vooraf aangaf dat zo’n actie kansloos zou zijn, trok hij later toch aan die noodrem, en inderdaad tevergeefs.

In juni 2018 liepen Frankrijk en Nederland voorop bij het blokkeren van het begin van de onderhandelingen met beide landen, waar de Commissie en de meeste lidstaten toen ook al voor waren. Dit jaar is dat hetzelfde, met Frankrijk dat in het algemeen nog steeds pleit voor verdieping voordat er uitbreiding van de EU komt. Maar de druk neemt toe om deze maand wel een positief besluit te nemen. De oude en nieuwe voorzitter van de Commissie, Jean-Claude Juncker en Ursula von der Leyen, de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement David Sassoli en scheidend voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk vinden dat de Europese Unie voor een ‘strategische keuze’ staat. Volgens hen hebben beide landen ‘gedaan wat we van ze vroegen’: het in gang zetten van een serie diepgaande hervormingen, vooral op het gebied van de rechtsstaat.

Beeld de Volkskrant infographics

Dure les

Weinigen betwisten – ook in Den Haag – dat er veel voor Europa op het spel staat op de westelijke Balkan: het is cruciaal gebied tussen Turkije en de EU waar Rusland en China actief azen op invloed door met de buidel te zwaaien of te proberen regeringen te wippen. En instabiliteit op de westelijke Balkan leidt al snel tot instabiliteit in de rest van Europa, is de dure les van de geschiedenis.

Eigenlijk gaat het om een debat tussen preciezen en nog preciezeren – rekkelijken heb je niet meer in het uitbreidingsdebat. Een grote meerderheid vindt dat de landen een goed begin hebben gemaakt en dat de onderhandelingen zelf, een proces dat sowieso tien jaar of (veel) langer zal duren, het instrument zijn om de hervormingen tot een goed einde te brengen. Voor nabije landen als Griekenland en Oostenrijk is dit geen vrijblijvende discussie maar een halszaak.

Minister Blok sprak deze zomer over de ‘lessen uit het verleden’. Zijn de nieuwe lidstaten uit Centraal-Europa niet veel kwetsbaarder gebleken voor oude kwalen inzake de rechtsstaat dan we toen dachten? Adia Sakiqi, Albanees ambassadeur in Den Haag, zegt daarover: ‘Zeker, en daarom dwingt Brussel ons nu de harde weg te gaan’. Dan gaat het om hervormingen die veel ingrijpender zijn dan de landen die er in 2004 bij kwamen ooit hoefden te plegen.

In 2016 nam het Albanese parlement unaniem een nieuwe grondwet aan. Het proces van de hervorming en modernisering van het justitiële systeem is, zo zei Marc Jorna, een expert van de Commissie vorige week in Den Haag, ‘zonder precedent’ – bijna 40 procent van rechters komt niet door de toets heen en nog eens 20 procent houdt de eer aan zichzelf.

Ja van Duitsland

Recent zei het Duitse parlement ja tegen de opening van onderhandelingen - maar verbond daar een uitgebreid pakket eisen aan, voor en na het begin van de onderhandelingen. Anne Mulder (VVD) ziet het Duitse besluit als signaal dat ook Berlijn nog enorme beren op de weg ziet, maar zijn Duitse collega’s zien het juist positief. De eisen die gesteld zijn, vindt Katja Leikert (CDU) ‘fair en transparant’ en bedoeld om te waarborgen dat de lange weg naar lidmaatschap ‘goed verloopt’.

Ook de Commissie ziet dat zo, bij monde van Jorna: ‘We verwelkomen de specifieke eisen – en we volgen al deze zaken (zoals criminaliteitsbestrijding, red.) nu ook al.’ Ambassadeur Sakiqi ziet een groot verschil met de Nederlandse aanpak. ‘In Den Haag horen we vaak abstracte aantijgingen over ons land, Duitsland pakt het productiever aan met hele concrete doelen en eisen. Daar gaan we graag mee aan de slag.’ De Duitse aanpak is ‘strikt en fair’, zegt ze, de Nederlandse ‘is louter strikt’.

Voor Bram van Ojik (GroenLinks) worden in dit debat ook de ‘geopolitieke afwegingen’ waarover de Kamer tegenwoordig graag praat, bijvoorbeeld als het gaat om China en Rusland, heel concreet. ‘Strategie is vaak kiezen tussen twee dingen waar ook nadelen aan zitten. Dat geldt ook voor toetreding van de landen op de westelijke Balkan. Dan gaat het er ook om andere grootmachten de pas af te snijden.’

In een poging een aanvaardbaar compromis te bereiken, heeft Duitsland voorgesteld een positief beginselbesluit voor beide landen te nemen – maar wel met aanvullende eisen voor Albanië voordat met dat land het officiële startschot voor de onderhandelingen kan worden gegeven. De komende tien dagen wordt duidelijk of dat voldoende is om een unaniem besluit te kunnen nemen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden