Premier Rutte maakt zijn excuses aan de Groningers tijdens het kamerdebat over de gaswinning in Groningen en de aardbevingen die daardoor worden veroorzaakt.

NieuwsDebat gaswinning

Nederige Rutte en Wiebes beloven Groningers nu écht beterschap in debat over de gaswinning

Premier Rutte maakt zijn excuses aan de Groningers tijdens het kamerdebat over de gaswinning in Groningen en de aardbevingen die daardoor worden veroorzaakt. Beeld Arie Kievit

Premier Rutte en minister Wiebes gaan in het debat met de Kamer over de Groningse gaswinning door het stof om de woede over de ‘ontwrichting’ in Groningen te temperen.

Het is nauwelijks voor te stellen dat minister Wiebes nog maar een jaar geleden de held van Groningen was. Op 29 maart 2018 kondigde hij namens het hele kabinet aan dat de gaswinning in het noorden zo snel mogelijk beëindigd zou worden, maar in ieder geval voor 2030. Applaus uit het aardbevingsgebied was zijn deel, maar dat is inmiddels wel verstomd.

Dinsdagavond moet Wiebes samen met zijn collega-ministers Ollongren en Rutte opdraven in de Tweede Kamer om zich te verantwoorden voor de slecht lopende huizenversterkingsoperatie in de getroffen provincie. De Kamer heeft het vooral op Wiebes gemunt. Met: ‘hij ligt slecht bij de Groningers, hij gedraagt zich als een vreemde professor’, verwoordt PVV-Kamerlid Alexander Kops een breed levend sentiment in de Kamer. De inwoners van het gaswinningsgebied leven al zeven jaar (sinds de zware aardbeving in Huizinge in 2012) in potentieel onveilige huizen. Duizenden strijden al jaren om schadevergoeding te krijgen voor de scheuren in hun muren of voor versterking van hun woning. ‘Dan geeft het geen pas te schrijven dat de aardbevingen hebben geleid tot “gevoelens” van onveiligheid’, spreekt GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee verwijtend. Hoezo ‘gevoelens’? Die onveiligheid is toch reëel?

Zulke kritiek op de formulering van de Kamerbrief tekent het gebrek aan krediet dat Wiebes momenteel geniet. Na de nieuwe aardbeving in Westerwijtwerd op 22 mei sprak hij schijnbaar geringschattend van een ‘bevinkje’, nota bene terwijl hij op werkbezoek was in Groningen. Volgens zijn critici is die blunder typerend voor het nerdy karakter van de gasminister en van zijn haperende sociale antenne.

Het belangrijkste verwijt aan het adres van Wiebes is echter dat de versterkingsoperatie van de Groninger huizen in de soep is gelopen. Na Wiebes’ besluit de gaskraan dicht te draaien besloot hij ook de al lopende versterkingsoperatie tegen het licht te houden. Want – zo was zijn redenering - als er veel minder gas wordt gewonnen, hoeven er waarschijnlijk minder huizen versterkt te worden dan als de NAM het hele Groninger gasveld mag leegpompen zoals daarvoor de bedoeling was.

Minister Wiebes tijdens het debat. Beeld arie kievit

Stuwmeer

Het was misschien goedbedoeld van de minister, maar het optuigen van een heel nieuwe huizenbeoordelingssystematiek vertraagde de boel enorm. Groningers die met smart wachtten op zekerheid over wat er met hun huis zou gebeuren kregen daar maar geen duidelijkheid over. De achterstand in het verwerken van aanvragen voor versterking en reparatie is het afgelopen jaar enorm opgelopen. Half mei lagen er 15.700 schademeldingen op de plank. Na de nieuwe beving zijn daar 3.000 bij gekomen.

Een dag voor het Kamerdebat kondigde Wiebes nieuw beleid aan om dit stuwmeer weg te werken. Schades tot 10.000 euro kunnen vanaf nu versneld worden vergoed. Gedupeerde Groningers kunnen voortaan rechtstreeks facturen van hun aannemer indienen bij de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen, de organisatie die belast is met het afhandelen van alle schademeldingen.

Na de nieuwe beving klonk vanuit Groningen en de Tweede Kamer de roep om de gaswinning nog sneller af te bouwen dan het kabinet zich al heeft voorgenomen. Ook het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) bepleitte vorige week de gaswinning volgend jaar tot onder de 12 miljard kubieke meter te verlagen. Nu is het winningsplafond voor volgend jaar nog 15,9 miljard kuub.

Wiebes zegt in zijn brief van maandag toe dit bekijken, maar de mogelijkheden zijn beperkt. De meeste Nederlandse woningen zijn voor hun verwarming nog altijd afhankelijk zijn van Gronings gas. Dat gas kan niet zomaar vervangen worden door importgas, omdat dit anders is dan Gronings gas. Importgas moet een chemische bewerking (verrijking met stikstof) ondergaan voordat het bruikbaar is in Nederlandse cv-ketels en gasfornuizen. Het kabinet heeft opdracht gegeven tot de bouw van een nieuwe gasverrijkingsfabriek in het Groningse Zuidbroek, maar die komt op zijn vroegst in 2022 in bedrijf.

Volgens Wiebes en Rutte kan de gaswinning niet beëindigd worden zolang het gas nodig is voor de verwarming van huizen. Dan zouden Nederlanders in de kou komen te zitten. De klimaatverandering kan wel een handje helpen: als de komende winter zacht is, hoeft de NAM minder gas te winnen dan de geraamde 15,9 miljard kuub. Alleen kan Wiebes dat niet nu al toezeggen, want als het een Elfstedenwinter wordt moet de gasproductie omhoog. Een getergde Rutte bezweert een wantrouwende Kamer: ‘Er is géén financieel motief om niet volgend jaar al naar nul te gaan. Stoppen met winnen kan gewoon niet zo snel.’

Rutte en Wiebes kruipen in het debat door het stof om de woede over de ‘ontwrichting’ (aldus Wiebes) in Groningen te temperen. Rutte biedt de Kamer tot drie keer toe zijn ‘welgemeende excuses’ aan, spreekt van een ‘crisis in slow motion’, een ‘nachtmerrie’ en noemt het ‘verschrikkelijk wat er in Groningen is gebeurd’. Wiebes verontschuldigt zichzelf nogmaals voor zijn ‘heel domme verspreking’ over het bevinkje. Rutte: ‘Het is voor ons een erekwestie om dit nu goed voor elkaar te krijgen. Het oplossen van dit probleem heeft voor het kabinet absolute topprioriteit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden