Nederig kunstenaar, trouw minnaar

Nee, eten in een leuk visrestaurant in Scheveningen was er niet bij. Rudi van Dantzig vond een broodje kaas in de snackbar om de hoek meer dan genoeg. Daar wilde hij nog wel even napraten over zijn toneelstuk Toen gij naakt en bloot waart, waarvoor hij als regisseur in die tijd bij Toneelgroep De Appel aan het repeteren was.


Het was in 1998, een periode waarin Van Dantzig nieuwe wegen wilde inslaan. Naast de dans ook het schrijven van romans en biografieën, en het theater. Maar het werken bij De Appel werd een eenzaam avontuur, vol nachtmerries en twijfels. Tussen hem en de acteurs klikte het niet, acteurs zijn anders dan dansers, mondiger, minder dociel. InToen gij naakt en bloot waart koppelde Van Dantzig de varkenspest die toen heerste aan de oorlogen in Kosovo en Soedan. 'Die onvoorstelbare hoeveelheid levens die er doorheen werden gedraaid, dat had iets lugubers en afstotends. Het ging alleen maar over aantallen.'


Dat broodje in die snackbar tekende Van Dantzig. Hij hield niet van luxe, van chique restaurants, van poeha. Zijn maatschappelijk engagement was legendarisch. Toen er ter ere van hem eens een receptie plaatsvond op een ambassade in een arm Zuid-Amerikaans land, liep hij doodgemoedereerd met een schaal hapjes naar buiten om de arme sloebers op straat te trakteren. Het leverde hem ook kritiek op - sommigen vonden zijn meeleven met alle wereldse ellende koket.


'Dat zal best, maar die arme hongerige mensen zijn er nog steeds. In dat opzicht is er niets veranderd. Ik erger me kapot aan al die rijkdom, zeker ook in Nederland waar nog steeds mensen zijn die hun eten bij de voedselbank moeten halen.'


Dat zei hij erover in deze krant, toen Het Nationale Ballet in 2008 vanwege zijn 75ste verjaardag een hommage aan hem bracht. Tegelijkertijd verkeerde hij ook in de hoogste kringen. Ontmoetingen met koninginnen, premiers, de culturele elite - het hoorde allemaal bij zijn werk, hij onderging het met gepaste nederigheid.


Voor de naoorlogse homo-emancipatie is Van Dantzig ook belangrijk geweest. Niet op de provocatieve manier waarop Gerard Reve en Albert Mol dat waren, maar door middel van zijn werk. Met twee belangrijke pijlers: zijn balletMonument voor een gestorven jongen (1965) en zijn roman Voor een verloren soldaat(1986). In het ballet ging het over een hartstochtelijk pogen een eigen identiteit te vinden, in de aangrijpende roman over zijn jeugd bij een onderduikadres in Friesland en zijn (deels seksuele) relatie met een Canadese soldaat.


In zijn danskunst richtte hij ook altaren in voor de schoonheid van de man; zijn muzen waren Clint Farha (lang, stoer, donkere krullen) en Reinbert Martijn (klein, frêle, blond sluik haar). Gefascineerd was hij door het fenomeen Rudolf Nurejev met wie hij samenwerkte en over wie hij een mooie biografie schreef (Het spoor van een komeet).


Toch zijn er slechts twee mannen die toegang hadden tot Van Dantzigs privéleven: danser en choreograaf Toer van Schayk, met wie hij tien jaar een relatie had en een eeuwig durende vriendschap, en zijn partner Gert-Jan, beeldhouwer uit Zeeland, met wie hij zeven jaar geleden trouwde. Van beide mannen hingen portretten in zijn keuken.


De laatste jaren woonde Van Dantzig in het voormalige appartement van Han Ebbelaar en Alexandra Radius op de Overtoom in Amsterdam. Tussen veel boeken, foto's, memorabilia en tweedehands meubels. En boven een dure, biologische supermarkt. Boodschappen daar doen, deed hij niet.


Hij ging liever naar de Ten Kate-markt, een beetje rondlopen tussen het gewone volk. Zoals hij destijds bij De Appel ook altijd met de tram door de volksbuurten reed ('met al die prachtige mensen - negers, arabieren, moslims, alles door elkaar') en niet via de chique route langs Binnenhof en Vredespaleis.


Het rondlopen en reizen is nu voorbij. Het is helaas tijd voor een Monument voor een gestorven kunstenaar.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden