'Neanderthalers bij de poolcirkel'

Stenen werktuigen die in het noorden van het Russische Oeralgebergte zijn gevonden, zijn 33 duizend jaar oud en gemaakt door Neanderthalers. Die hebben mogelijk dicht bij de poolcirkel overleefd, 7.000 jaar later en 1.000 kilometer noordelijker dan tot dusver bekend.

AMSTERDAM - Dat stellen Russische, Franse en Noorse onderzoekers in Science. De verzameling van ruim driehonderd werktuigen, afslagen en steenkernen is gevonden in Byzovaya in de noordelijke Oeral, samen met botten van mammoeten en andere dieren, maar zonder menselijke fossielen.


De werktuigen zijn altijd toegeschreven aan het Laat-Paleolithicum, dus aan anatomisch moderne mensen (Homo sapiens). Volgens de Science-auteurs is de bewerkingstechniek veel meer verwant met die van oudere Midden-Paleolithische vindplaatsen in West-Europa en dus afkomstig van Neanderthalers.


De claim is opmerkelijk: wetenschappers gaan er algemeen van uit dat de Neanderthaler tussen de 75 duizend en 40 duizend jaar geleden door binnentrekkende moderne mens werd verdrongen. Rond 33 duizend jaar geleden was die in westelijk en zuidelijk Europa de baas.


De vondst, schrijven de auteurs, kan twee dingen betekenen. Óf de werktuigen zijn gemaakt door Neanderthalers en dan hebben moderne mensen en Neanderthalers duizenden jaren langer naast elkaar geleefd dan aangenomen; óf de werktuigen zijn van moderne mensen, maar dan hebben die langer Neanderthal-technologie gebruikt dan gedacht.


Wil Roebroeks, hoogleraar archeologie van de Oude Steentijd in Leiden, vindt dat de claim van een zo late aanwezigheid van Neanderthalers, meer dan 7.000 jaar na de jongste onomstreden fossielen, en zo dicht bij de poolcirkel, niet met solide bewijzen wordt onderbouwd.


Uitsluitsel

Volgens Roebroeks, die de werktuigen ook in Rusland heeft bestudeerd, is er een simpeler verklaring voor de vermeende Neanderthaler-techniek: stenen werktuigen zijn niet altijd per se verbonden met bepaalde mensachtigen. 'Je hebt zeker bij zulke grote claims altijd ook fossiele resten nodig om uitsluitsel te bieden.'


Ierse, Britse en Noorse onderzoekers publiceerden eerder deze week in het tijdschrift PNAS een artikel waarin ze op basis van nieuwe koolstofdateringen laten zien dat een vermeend laat Neanderthalbot uit de Mezmaiskaya-grot in de noordelijke Kaukasus nooit jonger kan zijn dan 39- tot 40 duizend jaar. Dit bevestigt volgens hen dat er geen enkel bewijs is dat er later dan 40 duizend jaar geleden nog Neanderthalers in westelijk Eurazië hebben overleefd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.