Neanderthaler mijlpaal voor Nederlandse archeologie

Neanderthaler ‘Krijn’ was een vleeseter met een klein gezwel boven zijn rechteroog. Hij kan van grote betekenis zijn voor de Nederlandse archeologie.

Het is maar een klein fossiel, het schedeldakje van een Neanderthaler dat maandag met veel tamtam in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden werd gepresenteerd. ‘Is dat nu alles jongen’, zei de moeder van Wil Roebroeks toen ze het botje op een foto zag, vertelde de archeoloog van Universiteit Leiden het publiek. Toch is het om tal van redenen een spectaculaire vondst.

Stenen werktuigen van Neanderthalers worden geregeld in Nederland gevonden, maar in fossiele vorm is de vroege mensachtige hier nooit aangetroffen. Dit in Zeeland gevonden schedeldakje met de forse wenkbrauwboog is echter ‘ondubbelzinnig’ van een jonge mannelijke Neanderthaler, zo wijzen metingen van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig uit.

Extra bijzonder is dat dit het eerste menselijke fossiel is dat uit zee afkomstig is. Het is in 2001 door een amateurpaleontoloog gevonden op de storthoop van een schelpenzuiger in Zeeland. Het komt uit het sediment van de Zeeuwse Banken, 15 kilometer uit de Zeeuwse kust. Vandaar dat het schedeldakje, door minister Plasterk schalks ‘de eerste Nederlander’ genoemd, de Zeeuwse koosnaam Krijn kreeg.

Het kleine botje heeft al veel informatie opgeleverd, blijkt uit een binnenkort verschijnend artikel in het Journal of Human Evolution. Zo wijst onderzoek aan stabiele koolstof- en stikstofisotopen uit dat ‘Krijn’ zich vooral met dierlijke eiwitten voedde, consistent met het beeld van Neanderthalers als grootwildjagers. Een holte in het bot blijkt de erfenis van een goedaardige tumor, die de man waarschijnlijk al bij zijn geboorte had.

DNA-onderzoek aan het fossiel (het Max Planck Institut in Leipzig is gespecialiseerd in fossiel DNA) bleek niet mogelijk, door de tienduizenden jaren lange inwerking van zeewater op het bot. Koolstofdatering kon evenmin – om genoeg collageen te isoleren had een groot deel van het fossiel moeten worden vernield. Het schedeldak wordt nu geschat op veertig- tot honderdduizend jaar oud.

Het Neanderthalerfossiel is een mijlpaal, aldus hoogleraar Roebroeks. Het bekroont decennia van archeologisch en paleontologisch onderzoek (met name door amateurs) naar de ‘mammoetsteppe’ die zich tijdens de IJstijden uitstrekte waar nu de Noordzee ligt. Duizenden fossielen van deze ‘koude Serengeti’ worden jaarlijks opgevist, en ook werktuigen, alleen de vroege mensen zelf ontbraken nog. ‘Krijn’ brengt, leek de hoop in Leiden, meer aandacht en geld voor dit lastig te ‘valoriseren’ onderzoek.

Intussen deed de presentatie wel wat denken aan het media-event rond het aapje Ida. Krijns Belgische vinder, leraar klassieke talen, was er beduusd van. ‘Ik voel me bijna schuldig dat het fossiel bij mij thuis lag.’ Het blijft nu even als bruikleen in Leiden te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.