NCRV zoekt spannender imago

De NCRV worstelt met een suffe en tuttige beeldvorming, die maakt dat zelfs goede programma's nauwelijks opvallen. 'Daar is vaak moeilijk tegenop te werken.' De omroep wil prikkelender tv maken, want 'het allerergste is televisie waar niet over wordt gepraat'....

Het was destijds een rel van formaat. De vijf koddige mannetjes van Farce Majeure die in 1974 dansend voor de honorair-consul van Koeweit hun liedje Kiele kiele Koeweit ten gehore brachten. Ze waren verkleed als Arabische oliesjeiks, droegen witte lakens op het hoofd en voerden een soort klompendansje uit. Koeweit was woedend, en liet de tekst van het liedje onmiddellijk vertalen door de Nederlandse zaakgelastigde.

Het kwam neer op Kiele kiele Koeweit en Kiele kiele hopsasa.

Ze waren zo lief bij de NCRV.

Maar dat is inmiddels een beetje veranderd bij de omroep van Swiebertje, Wie wil er mijn marmotje zien?, Zo vader zo zoon, De Familie Knots en Spel zonder Grenzen.

De afgelopen jaren raakte de NCRV verstrikt in juridische procedures, gevoerd door mensen die zich diep gekwetst voelden door de protestants-christelijke omroep.

In 2000 werden twee families beschuldigd van incest en rituele kindermoorden in het documentaire-tweeluik Verborgen Moeders van Dokument. Na een juridische strijd van twee jaar ontvingen beide families schadevergoeding en excuses. Ook onlangs kreeg de NCRV weer een reeks juridische dreigementen over zich heen - Anneke Grönloh, Telegraaf-columnist Bob Smalhout, actrice Diana van Kolck - naar aanleiding van satirische sketches door Paul de Leeuw in zijn programma Herberg de Leeuw. Afgelopen donderdag spande De Leeuw nota bene zelf een kort geding aan tegen de NCRV, om de omroep te dwingen banden van zijn uitzending vrij te geven.

Toeval?

Niet echt. De laatste affaires werden weliswaar met groot enthousiasme opgepompt door De Telegraaf, die er pagina's lang over doorjeremieerde, maar ze zijn het gevolg van de nieuwe koers van de omroep. De NCRV is sinds vier jaar op zoek naar prikkelender tv, zegt Roek Lips, programmamanager bij de NCRV, die De Leeuw naar de NCRV haalde en daarmee de provocatie opzocht. Sterker nog: 'Televisie moet per definitie prikkelend zijn, al vind ik wel dat een grap een bepaald doel moet dienen. Maar het allerergste is televisie die zomaar aan je voorbij drijft, televisie waar niet over wordt gepraat.'

Maar dat is nu precies de televisie die de NCRV behoorlijk vaak maakt. Met de meeste NCRV-programma's is niet veel mis, maar ze zijn ook niet erg opvallend, stelt televisierecensent Maarten Huygen van NRC Handelsblad. De Nationale Nieuwsquiz? 'Een gewone quiz.' De Rijdende Rechter? 'Geen opmerkelijk programma.' Felderhof ontmoet? 'Mierzoet.' Netwerk? 'De NCRV-poot is niet zo sterk in nieuws.' Niettemin zijn de kijkcijfers de afgelopen paar jaar, na een daling begin jaren negentig, gestaag opgelopen tot gemiddeld 590 duizend per programma. Meer dan de helft van de kijkers is ouder dan 50 jaar.

Rondom Tien is een uitzondering, vindt Huygen. 'Dat is sinds een jaar of twee erg goed. De ruk naar rechts in Nederland is daar bijvoorbeeld veel eerder gesignaleerd dan in andere programma's. Met de onrust waren ze allang voor 6 mei en 11 september bezig. Rondom Tien heeft het dus op tijd gezien. Presentator Cees Grimbergen heeft een goede neus voor normen en waarden.'

De scherpere journalistiek in Rondom Tien is een van de pogingen tot verandering die wél slaagden. Toch viel ook dat programma aanvankelijk nauwelijks op. Reden: het 'suffe' en 'tuttige' imago van de NCRV. 'Daar is vaak moeilijk tegenop te werken', zegt eindredacteur Sigrid Muusse van Rondom Tien.

Veel NCRV-medewerkers beschouwen hun omroep intern als open, sociaal en eerlijk. Naar buiten toe ligt dat anders. Muusse: 'Ik heb het gevoel dat de NCRV soms te angstig is om afgerekend te worden door de buitenwereld. Een soort calvinistische bescheidenheid. Er mag best meer durf en openheid zijn. Meer trots. En als je op je bek gaat, dan heb je het in ieder geval geprobeerd. Met Verborgen Moeders had de NCRV meteen eerlijk moeten zeggen dat ze een fout had gemaakt.'

De NCRV moet haar imago-campagne beter aanpakken als ze minder truttig wil overkomen, vindt ook presentatrice Mariska Hulscher, die deze zomer overstapte naar RTL 4. 'Zo jammer. Ze kunnen hun presentatoren bijvoorbeeld veel beter inzetten. Joop van den Ende deed dat ook; als er een presentatie was, moest de hele cast van GTST komen opdraven. Kijk, je hoeft niet in Wie ben ik? te gaan zitten, maar je mag best van ze eisen dat ze acte de présence geven. Ik was een van de weinigen die dat deden.'

'Ik maak me erg druk om ons imago', zegt directeur Harry Hemink van de NCRV. Dat is nog niet spannend genoeg, zegt hij. 'Maar we gaan vanuit onze maatschappelijke geëngageerdheid aan de weg timmeren. In het geval van Paul de Leeuw zijn we vervelend in de pers gekomen. De Telegraaf heeft een hetze tegen ons gevoerd. Ook Barend en van Dorp spelen graag met het beeld dat ze van ons hebben. Maar ze hebben óns nog nooit wat gevraagd.'

Eén van de verklaringen voor dat bedaagde imago is de protestants-christelijke oorsprong van de NCRV, die in 1924 werd opgericht ter 'verspreiding van het Evangelie'. De afgelopen tien jaar leek de omroep enigszins te worstelen met God. Ze twijfelde niet zozeer aan het geloof, maar wel aan de invulling die het moest krijgen tussen die van de EO (streng christelijk), en die van de KRO (spiritualiteit en heiligen).

Het geloof kreeg de laatste tien jaar geen overmatige aandacht. 'De kijker moest de levensbeschouwelijke onderwerpen met een loep zoeken', zegt Roek Lips. Een lange lijst met levensbeschouwelijke programma's passeerde de revue, maar geen enkel sloeg echt aan.

Heilig Vuur wisselde vijf keer van eindredacteur binnen twee jaar en trekt gemiddeld 170 duizend kijkers, waar KRO/RKK-concurrent Kruispunt er tussen de 500 en 600 duizend heeft. Wel begon de NCRV, die net als de rest van publieke omroepen gedwongen is zich te profileren, een campagne met de slogan: 'Ze laten de mensen in hun waarde' en 'fatsoen, liefde, vertrouwen, respect.'

Maar die richting kan geen jarenlang standhouden, zegt Huygen van NRC Handelsblad. 'De christelijke identiteit is eeuwig, de zorg over respect en fatsoen is maar tijdelijk.'

'Het is gedurfd, maar je maakt jezelf ook erg kwetsbaar', vindt presentator Cees Grimbergen van Rondom Tien. 'Als je controversiële programma's maakt, word je snel op die begrippen aangesproken. ''Is dat nou fatsoen?'', vragen mensen dan. Ik zou zoiets niet zo snel hardop van mezelf zeggen. Je kunt het beter laten zien.'

Directeur Harry Hemink zegt in de toekomst weer bredere levensbeschouwelijke programma's te willen maken. Roek Lips: 'Tot nu kwam levensbeschouwelijke tv altijd neer op twee mensen die een gesprek voerden, met een camera erop. Waarom zou je daar geen infotainment van maken?' Voorbeeld is de Big-Brother-variant Het Nieuwe Klooster, waarin twaalf gelovigen van alle wereldgodsdiensten dertien weken lang met elkaar discussiëren over levensvragen. Als opdracht zal mogelijk een schaap ritueel worden geslacht. Het leidde inmiddels tot verontwaardigde reacties van de dierenbescherming en van columnisten, maar ook tot een verzoek tot samenwerking van de Nederlandse Moslim Omroep. Volgens Lips is die samenwerking 'best mogelijk'.

Daarmee is de NCRV net als de KRO aangekomen in een oecumenische benadering van religie op radio en televisie. Zou de NCRV kunnen fuseren met de KRO? Volgens Hemink is dat onmogelijk. 'Al wil ik wel op veel meer punten samenwerken.'

Cees Grimbergen van Rondom Tien denkt daar anders over. 'Ik begrijp waarom de omroepen zich moeten profileren, maar de journalisten op de werkvloer hebben daar niet zoveel boodschap aan. De meerderheid zegt: wat moet ik met die verzuiling? Het gaat er mij om dat ik een programma kan maken. Van mij mogen alle omroepen samengaan, of productiehuizen worden van de publieke omroep. Laten we met zijn allen gewoon twee of drie goede netten maken. Uiteindelijk is dat een onafwendbare oplossing.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden