NBE rukt op van de Zaan naar de Kilimanjaro

Een trompet die vanaf het balkon The unanswered question blies van Charles Ives, terwijl bezoekers nog handenschuddend binnendromden; een his master's voice-hondje dat een kunstje moest doen bij een koffergrammofoon maar dat niet wou....

Van onze verslaggever

Roland de Beer

AMSTERDAM

De chaos waarin het Nederlands Blazers Ensemble zijn nieuwjaarsmatinee opende, was een bestudeerde chaos - zo bleek gauw genoeg. Wat er uitzag als een hoogtepunt van wanorde, uit de feestelijke tijden dat de Blazers het nieuwe jaar nog inluidden met Koot en Bie, bleek te beantwoorden aan een speel- en uitzendscenario waarin gein en nostalgie tot op de seconde waren gedoseerd.

Het horloge zat om de pols van Thierry Fischer. De Zwitser leidde een matinee, getiteld Van Zaandam tot Zaïre. Zo heette ook een stampend elektro-instrumentaal werkstuk van de reclametune-componist Stephen Emmer. Zaandam kwam we er zo gauw niet in tegen, Zaïre evenmin, maar voor je dat besefte klonk er alweer een kwartet voor clavecimbel, fluit en handklappers van een Zuidafrikaan, de voormalige Stockhausen-adept Kevin Volans - een menger van Zoeloe-, minimal- en avantgardeklanken.

Het was een matinee waarvan de onderdelen even kleurig en explosief waren als de ballonnen die op de spelers en het publiek neerdwarrelden. De Keniase zanger Ayub Ogada daalde wonderschoon tokkelend op zijn nyatiti de trap af, en liet zich een begeleiding welgevallen van orgelend hout en koper - het klonk alsof Wagner de oversteek maakte naar de Kilimanjaro.

Componistjes in de leeftijd van 9 tot 14 hoorden een Chinese rapsodie en een Macedonische impressie, respectievelijk een herinnering aan het Hollandse draaiorgel en een kasekodans-met-Mozartcadens in première gaan, en toonden zich verbijsterd over de klinkende resultaten. Tijdens dit alles stak op monitoren en een beeldscherm nu en dan een animatiefiguur het kopje op.

Het kopje had de vorm van een oog. De oogleden hadden de vorm van een mond, het lijfje was een trom. Ouderen zullen er misschien een nazaat in hebben herkend van de Namaker uit een gelijknamige Bommelstrip van Marten Toonder, maar wat het figuurtje bij de Blazers kwam doen, behalve vlijtig dansen, was bij gebrek aan handeling en dialoog niet helemaal te volgen.

Wel was duidelijk dat de VPRO, die het concert rechtstreeks op Nederland 3 uitzond, er een vracht aan peperdure virtual reality-techniek voor had ingezet, waarmee zo behendig werd geopereerd dat geen concertbezoeker iets tekort kwam.

De enige die we misten, was de orkestbode die zich vorig jaar kraaiend ontpopte tot de soubrettezangeres Wiebke Göetjes, maar dat werd goedgemaakt door een orkestbodenzestal dat zich tijdens Swinging music van de Pool Serocki niet meer bedwong, en in Penny de Jager-poses de stofjas afwierp.

Het feest werd op Nederland 2 voorafgegaan door het nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker met walsen van Strauss. Dit concert schijnt jaarlijks te worden bekeken door een miljard tv-kijkers. De vraag is, wat voor Strauss men eigenlijk tot zich neemt.

De Weners brachten hun Straussen onder leiding van een oude bekende, Lorin Maazel. De Amerikaan schroomde niet de viool zelf ter hand te nemen. Zijn Stehgeiger-nummer wees in de richting van 'echte Strauss'. Ook de Walzertakt-finesse die de Philharmoniker als geen ander toporkest beheersen - waarbij de driekwartsmaat zo subtiel wordt ingedeeld dat een verend effect het resultaat is - wees op 'echte Strauss'.

Maar de echte Strauss jr kende de Philharmoniker alleen als concertabonnee. Wie een Strauss-achtig orkest wil horen, moet naar een van die populaire feesten die in de wintermaanden op de Weense bal-kalender staan. Daar bestieren Stehgeiger Straussorkesten van een man of dertig, en ze trekken er niet van die gekwelde gezichten bij. Ook de topzware, met forte's en tutti-crescendo's volgestopte climaxen en coda's waarmee de Philharmoniker de wals een symfonische draai geven, zijn bij die orkestjes ver te zoeken.

De VPRO probeert sinds vorig jaar de diepvries-Strauss uit Wenen te beantwoorden met Blazersmatinees. Het recept is in één opzicht gelijk: opbeurende muziek, uitgevoerd met een hoge graad van perfectie. Verder is alles anders. Waar de Philharmoniker zich op een terrein begeven dat in de rest van het jaar eigenlijk het hunne niet is, weren de Blazers zich met idiomen die deel uitmaken van hun dagelijks bestaan.

Met de speeldrift die de Blazers kenmerkt (hun perfectionisme is gebaseerd op een ad ultimo ontwikkelde ensemblegeest) droeg dat bij aan een indruk van authentieke Schwung - in oprechtheid slechts overtroffen door de refreinen van Ayub Ogada. Als de VPRO een beetje haar best doet om op de Eurovisie-satelliet te komen, maken we misschien nog mee dat de skibond het schansspringen in Garmisch-Partenkirchen opheft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden