'Nazi-jager Wiesenthal werkte voor Mossad'

Simon Wiesenthal, de man die de holocaust overleefde en nadien een beroemd nazi-jager werd, was in dienst van de Israëlische geheime dienst Mossad. Dat blijkt uit een nieuw boek dat deze week over de in 2005 in Wenen overleden Wiesenthal verscheen.

Van onze correspondent Rolf Bos

Uit Wiesenthal, the Biography, geschreven door Tom Segev, blijkt ook dat Israëlische geheimagenten al in 1948 jacht maakten op Adolf Eichmann, een van de architecten van de holocaust. Die poging mislukte. Eichmann werd pas in 1960 in Argentinië door Israëlische agenten opgepakt en heimelijk naar Israël gebracht, waar hij na een historisch proces ter dood werd veroordeeld.

Wiesenthal, die vijf concentratiekampen overleefde, ging na de oorlog in eerste instantie de Amerikanen helpen bij hun jacht op nazi’s. Uit het nieuwe boek blijkt dat hij na 1945 ook actief was in de ondergrondse Joodse organisatie Bricha (Vlucht), die overlevenden van de holocaust naar Palestina hielp vluchten.

Toen Israël werd gesticht ging Wiesenthal meteen voor een voorloper van de Mossad werken. Hij bleef echter wel wonen en werken in Wenen, waar hij een beroemd nazi-jager werd. Zijn speurtochten leidden ertoe dat meer dan duizend gevluchte en ondergedoken oorlogsmisdadigers berecht werden. Zijn werkzaamheden werden later geromantiseerd in boeken als The Odessa File en The Boys From Brazil.

Samenwerking

Werd hij vaak afgeschilderd als iemand die in zijn eentje jacht maakte op nazi’s, uit het nieuwe boek blijkt dat Wiesenthal gedurende vele jaren samenwerkte met agenten van de Mossad. Auteur Tom Segev, een Israëlische historicus, had de beschikking over tal van privédocumenten die hij kreeg van de dochter van de nazi-jager, Paulinka Kreisberg.

De Mossad financierde Wiesenthals kantoor in Wenen en betaalde hem jarenlang een maandelijkse toelage van 300 dollar. Nadat Eichmann in 1960 werd opgepakt, verstrekte hij ook informatie over Duitse raketwetenschappers die in het Egypte van president Nasser werkzaam waren. Egypte was destijds nog een grote vijand van Israël.

Eichmann werd pas in 1960 opgepakt, maar Wiesenthal had de Israëli’s al eerder getipt over diens verblijfplaats. In december 1948 probeerden drie Israëlische agenten de oorlogsmisdadiger op te pakken in Altaussee, waar Eichmanns vrouw en kinderen woonden. De Israëliërs hoopten dat hij oudjaarsavond bij zijn familie zou komen vieren.

Mislukt

De operatie zou zijn mislukt omdat een van de agenten in de plaatselijke kroeg heldhaftige verhalen over de Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog rondbazuinde. Toen Eichmann hoorde dat er een Israëliër in zijn dorp was, kwam hij niet opdagen.

Wiesenthal, die zijn hele leven vanuit Wenen bleef werken, waar hij niet zelden vanwege zijn werkzaamheden door neonazi’s beschimpt en bedreigd werd, overleed in 2005 op 96-jarige leeftijd.Hij ligt begraven in Herzliya in Israël.

Simon Wiesenthal in 1978 (EPA) Beeld EPA
Simon Wiesenthal in 1978 (EPA)Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden