Analyse

NAVO waakt voor strijd tegen de Koerden

Eindelijk doet Turkije mee in de strijd tegen IS en daar zal de NAVO vandaag in spoedberaad verheugd over zijn. Dat zit anders met de aanvallen op Koerden, de grote steunpilaar van het Westen in Syrië en Irak. En welke prijs zal Turkije zijn bondgenoten vragen?

EEn lid van de Syrisch-Koerdische militie YPG in Hasakeh. YPG, een belangrijke partner van de VS, beweert belaagd te zijn door Turkije. Beeld Delil Souleimann / AFP

Met gemengde gevoelens zal de NAVO vandaag tijdens spoedberaad lidstaat Turkije aanhoren over het recente offensief tegen Islamitische Staat (IS) en Koerdische stellingen. NAVO-landen, de VS voorop, zijn blij dat de Turken zich eindelijk mengen in de strijd tegen de terreurgroep IS in Irak en Syrië. Maar door tegelijkertijd Koerden in die landen aan te vallen, vergroot Turkije de instabiliteit aan de zuidflank van het atlantisch bondgenootschap.

Turkije heeft de NAVO-partners bijeengeroepen omdat de terreuraanslagen van vorige week op eigen grondgebied, door zowel IS als Koerden, de 'nationale veiligheid' raken. Artikel 4 van het NAVO-verdrag biedt een land de mogelijkheid de bondgenoten te raadplegen als het zich bedreigd voelt. In het ruim 65-jarige bestaan van het bondgenootschap is het slechts de vijfde keer dat een lidstaat een beroep doet op het artikel. 'Een bijzondere stap', zegt voormalig NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer. 'De NAVO is een politiek-militair bondgenootschap. In die volgorde. Consultaties staan voorop.'

In theorie kunnen die de opmaat vormen naar toepassing van artikel 5, de kern van het NAVO-verdrag uit 1949. Bondgenoten zijn verplicht tot bijstand als één lidstaat aangevallen wordt. Dat de Turken artikel 5 (nog) niet inroepen, is volgens defensiedeskundige Ko Colijn verstandig. 'De NAVO wil niet meegesleurd worden in een anti-Koerdische strijd', zegt de directeur van het instituut Clingendael. In de strijd tegen IS in zowel Irak als Syrië hebben Koerdische strijders bewezen een belangrijke steunpilaar te zijn van de internationale coalitie onder Amerikaanse leiding. Die probeert met luchtaanvallen de terreurgroep uit te schakelen. Tot dusverre houdt IS stand.

Verscherpte grenscontrole

De steun van de Turkse luchtmacht is dan ook welkom. NAVO-chef Jens Stoltenberg sprak dit weekeinde zijn dank uit voor 'het opvoeren van de inspanningen' om IS te lijf te gaan. Ook al is het geen NAVO-operatie, nogal wat lidstaten doen mee. Ook Nederland, zij het alleen in Irak.

Stoltenberg prees ook de door Turkije beloofde verscherpte grenscontrole. Talloze buitenlandse jihadstrijders zijn via de Turkse grens Syrië binnengekomen. Belangrijker nog is de Turkse beslissing om de VS een luchtmachtbasis ter beschikking te stellen. Daardoor zitten de Amerikanen dicht bij het strijdtoneel. Tot dusverre zijn ze aangewezen op bases in Jordanië en vliegtuigen aan dek van marineschepen in de Golf.

Een belangrijke vraag die de NAVO-partners vandaag aan de Turken zullen stellen, is welke prijs ze vragen voor hun bemoeienis met de strijd tegen IS. Volgens Amerikaanse media zouden de VS bereid zijn een 'safe zone' in te stellen, op Syrisch grondgebied dat aan Turkije grenst. Een oude wens van Turkije, waarbij Colijn van Clingendael en oud-NAVO-chef De Hoop Scheffer vraagtekens plaatsen.

Colijn: 'De Turken denken twee vliegen in een klap te slaan. Een 'veilig gebied' op Syrische bodem kan onderdak bieden aan honderdduizenden Syrische vluchtelingen. Daarnaast hoopt Turkije het Koerdische territorium in Syrië te beperken.' Waardoor de spanningen met de Koerden verder oplopen.

Ongemakkelijk bondgenootschap

De Hoop Scheffer: 'Het gaat, simpel gezegd, om een IS-vrije zone. Maar het is allesbehalve eenvoudig. Zo'n zone kan alleen maar militair afgedwongen worden vanuit de lucht. De VS en Turkije lopen daarbij de kans op een confrontatie met de luchtmacht van de Syrische president al-Assad. Daarbij komt dat Turkije en de VS niet dezelfde prioriteiten hebben. Voor de VS staat de bestrijding van IS voorop, Turkije wil bovenal dat Assad ten val gebracht wordt.' Hij spreekt over een 'ongemakkelijk bondgenootschap' tussen beide NAVO-landen. De NAVO als bondgenootschap van 28 houdt zich er het liefst buiten.

Maar, zegt De Hoop Scheffer, 'het risico bestaat dat de NAVO in de strijd wordt meegezogen als Assad de escalatie zoekt'. Komt het tot een militaire confrontatie tussen Syrië en Turkije, dan noopt het cruciale artikel 5 de bondgenoten alsnog tot bijstand.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden