'NAVO moet hier ingrijpen, net als in Kosovo'

De positie van de Albanezen is nog nergens geregeld, zegt Arben Xhaferi, en dat is de voedingsbodem voor radicalisme...

Van onze correspondent Michel Maas

Arben Xhaferi, de gematigde leider van de Albanezen in Macedonië, zit waar hij bang voor was: tussen hamer en aambeeld. 'Misschien eindig ik als de Maarschalk Pétain van Macedonië', zegt hij met een wrange glimlach. Xhaferi is de man die met de 'bezetter' blijft meewerken om te verhinderen dat het land wegzinkt in een verwoestende oorlog. En hij beseft als geen ander dat hij aan het eind van deze oorlog door de Macedoniërs én de Albanezen wordt uitgekotst.

Xhaferi is de architect van de coalitie van zijn gematigde Albanese partij PDSh en de Macedonische VMRO van premier Ljubco Georgievski. Formeel is de coalitie nog intact, maar in feite bestaat zij al niet meer. Xhaferi blijft aandringen op een rustige aanpak van het probleem. Hij verzet zich tegen alles wat de situatie verder uit de hand kan laten lopen. En hij weet dat de aanwezigheid van de Albanezen in de regering nu nog de enige dempende factor in Macedonië is.

Zolang de coalitie bestaat, zullen veel Albanezen blijven geloven in een politieke oplossing. 'De mensen luisteren nog steeds naar ons. En wij spreken nog steeds de taal van het Westen, niet die van de Balkan. Maar als wij verdwijnen, is dat voor alle Albanezen het sein om zich massaal bij de rebellen aan te sluiten.'

Daarom houdt hij koste wat kost vast aan de coalitie. Een coalitie die, geeft hij zelf toe, nauwelijks nog die naam mag hebben. 'Macedoniërs en Albanezen in de regering spreken amper nog met elkaar. Er is geen sprake van een serieuze dialoog. Maar het is beter in een slechte dialoog of zelfs geen dialoog te blijven zitten, dan de burgers over te leveren aan de veiligheidstroepen.'

Dat laatste gebeurt zodra de noodtoestand wordt uitgeroepen. Dat is het laatste wat Xhaferi wil, en daarom heeft hij het voortbestaan van de coalitie aan die noodtoestand verbonden. Als de noodtoestand wordt uitgeroepen verlaat de PDSh (Albanese Democratische Partij) de regering, en wordt het sein gegeven voor een open burgeroorlog, die het land in tweeën zal splijten.

Elke dag wordt het moeilijker om die beslissing uit te stellen. De Macedonische partij in de regering stuurt aan op een keiharde confrontatie met de rebellen bij Tetovo. Op last van premier Georgievski is in Tetovo een avondklok ingesteld, wat maar een kleine stap verwijderd is van de noodtoestand.

Xhaferi ziet nog maar één uitweg: 'De NAVO móet hier ingrijpen. Zij moet hier komen, net als in Kosovo. Dat is de enige oplossing. Maar bij de NAVO beginnen ze pas te denken als het geweld is losgebarsten.'

Een ander probleem is, volgens Xhaferi, dat het Westen het conflict in Macedonië niet begrijpt. 'Het is ineens heel modern alles te wijten aan Kosovo, en Kosovo aan te wijzen als de oorzaak van alles. Ik wil dat iedereen begrijpt dat dit een lokaal conflict is, met een lokale achtergrond, met lokale oorzaken. Het gaat om rechten waarom de Albanezen in Macedonië nu al meer dan tien jaar hebben gevraagd. De grondwet van Macedonïe is nog steeds dezelfde als in 1991. Zij is geschreven in de nationalistische Macedonische geest van de jaren negentig. En al tien jaar vragen wij tevergeefs haar te wijzigen.'

De gevechten in Macedonië zijn wel vergelijkbaar met die in Kosovo en Zuidoost-Servië. Het zijn alledrie gewapende pogingen de positie van een grote Albanese bevolkingsgroep te regelen. De Albanezen zijn in de roerige geschiedenis van de Balkan over zes landen verspreid is geraakt. Dat is iets wat nu geregeld moet worden, zegt Xhaferi. 'Maar de Albanese kwestie is nog nergens echt geregeld. Niet in Kosovo, niet in Presevo en niet in Macedonië. De verwarring onder de Albanezen over hun positie is de voedingsbodem die door radicale elementen wordt gebruikt.'

Xhaferi moet toezien hoe de Macedonische coalitiepartner de situatie laat escaleren. Georgievski stuurt het leger naar Tetovo voor 'de finale afrekening' met de rebellen - iets waar dat leger volgens Xhaferi niet op berekend is. Zelfs als Georgievski taal uitslaat als: 'Het Westen staat het ontstaan van een nieuwe Taliban in Europa toe', blijft Xhaferi in de coalitie. Tot uiteindelijk het punt gekomen zal zijn waarop langer blijven zelfs voor 'de Pétain van Macedonië' niet mogelijk is.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden