'NAVO laat 61 Afrikanen op zee sterven van honger en dorst'

Tientallen Afrikaanse migranten zijn op de Middellandse Zee van honger en dorst omgekomen, nadat NAVO- en Europese militairen hen aan hun lot hadden overgelaten. Het schip, met aan boord 72 personen onder wie vrouwen, kinderen en politieke vluchtelingen, kwam eind maart in de problemen nadat het vanuit de Libische hoofdstad Tripoli had koersgezet naar het Italiaanse eiland Lampedusa.

LAMPEDUSA - Hoewel de Italiaanse kustwacht was gealarmeerd en het schip contact had gemaakt met een militaire helikopter en een schip van de NAVO, werden er geen pogingen ondernomen het te redden.


Op elf man na stierven alle opvarenden van dorst en honger in de loop van de zestien dagen dat het schip op zee ronddobberde. 'Iedere ochtend vonden we als we wakker werden nieuwe lijken. Die gooiden we dan na 24 uur overboord', vertelt Abu Kurke, één van de mannen die de tocht overleefden. 'De laatste dagen waren we niet meer onszelf. Iedereen lag of te bidden of te sterven.'


Onder het internationale maritieme recht zijn alle schepen, ook oorlogsbodems, verplicht noodsignalen van schepen in de buurt te beantwoorden en waar mogelijk hulp te bieden. Actievoerders die opkomen voor de rechten van vluchtelingen eisen dat er een onderzoek wordt ingesteld. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR dringt erop aan dat koopvaardijschepen en militaire schepen nauwer gaan samenwerken om mensenlevens te redden.


'De Middellandse Zee mag geen Wilde Westen worden', zegt Laura Boldrini, woordvoerder van de UNHCR. 'Mensen die anderen op zee niet redden mogen niet onbestraft blijven.'


Pater Moses Zerai, een priester uit Eritrea die in Rome een hulporganisatie leidt, was een van de laatsten die contact had met de boot met vluchtelingen, voordat de batterij van de satelliettelefoon op raakte. 'Dit is een misdaad en die misdaad mag niet onbestraft blijven domweg omdat de slachtoffers Afrikaanse migranten zijn en geen toeristen van een cruiseschip.'


Door de politieke onrust en de gevechten in Noord-Afrika is het aantal personen dat Europa via zee probeert te bereiken, flink toegenomen. Geschat wordt dat de afgelopen vier maanden 30 duizend migranten de overtocht over de Middellandse Zee hebben gemaakt. Velen van hen zijn onderweg omgekomen. Vorige maand verdwenen 800 mensen die met bootjes Libië hadden verlaten.


Het schip met de 72 vluchtelingen was op weg naar Lampedusa, maar raakte na achttien uur op zee in de problemen. De migranten belden met hun satelliettelefoon Zerai in Rome, waarop deze de Italiaanse kustwacht alarmeerde. Die wist de locatie van het schip vast te stellen en verzekerde Zerai dat alle instanties op de hoogte waren gesteld.


Kort daarna verscheen een militaire helikopter boven het schip. De piloten, in uniform, lieten flessen water en pakjes biscuits zakken en gaven aan de opvarenden aan dat ze op die plek moesten blijven tot er een reddingsboot zou komen. De helikopter vloog weg, maar de reddingsboot kwam niet.


Geen enkel land heeft tot nog toe toegegeven dat het de helikopter heeft gestuurd. Een woordvoerder van de Italiaanse kustwacht zegt: 'Wij hebben Malta erop geattendeerd dat de boot in de richting van hun zoek- en reddingsactiezone dreef, en hebben een waarschuwing afgegeven om uit te kijken naar de boot. Het daarmee als het ware verplichtend een reddingspoging te ondernemen.' De Maltese autoriteiten ontkennen elke betrokkenheid.


Na enkele uren wachten, werd het de migranten aan boord duidelijk dat er geen hulp onder weg was. De boot had slechts 20 liter brandstof over, maar de kapitein vertelde de inzittenden dat Lampedusa dichtbij was en dat hij het eiland ook zonder hulp zou kunnen bereiken Het bleek een fatale vergissing. 'We waren door onze brandstof heen, ons voedsel en water was op, alles was op', zegt Kurke, een 24-jarige Ethiopische migrant.


Op een gegeven moment, op 29 of 30 maart, dobberde de boot in de buurt van een NAVO-vliegdekschip. Volgens overlevenden stegen twee straaljagers op vanaf het vliegdekschip en vlogen laag over de boot, op het dek hielden de migranten twee uitgehongerde baby's omhoog. Maar elke hulp bleef uit.


De Britse krant The Guardian heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar het bewuste vliegdekschip en is tot de conclusie gekomen dat het waarschijnlijk gaat om het Franse schip Charles de Gaulle. Franse marine- autoriteiten ontkenden aanvankelijk dat het vliegdekschip op die data in het gebied was. Uit nieuwsberichten die The Guardian kon tonen, bleek dat onjuist. De Franse marine weigert sindsdien verder commentaar.


Voor de meeste van de migranten betekende het uitblijven van een reddingspoging door de NAVO de dood. In de tien dagen erna stierf bijna iedereen aan boord. 'Wij bewaarden een fles water uit de helikopter voor de twee baby's en bleven hen voeden, ook nadat hun ouders waren overleden', vertelt Kurke, die overleefde door het drinken van zijn urine en het eten van twee tubes tandpasta. 'Na twee dagen stierven de baby's alsnog. Ze waren gewoon te klein.'


Op 10 april spoelde de boot aan op een strand in de buurt van de Libische stad Zlitan, vlak bij Misrata. Van de 72 migranten die in Tripoli aan de reis waren begonnen, waren er nog slechts 11 in leven. Een van hen overleed vrijwel direct nadat ze het vaste land hadden bereikt.


Een andere overlevende overleed kort daarna in de gevangenis, nadat troepen van de Libische leider Kadhafi de migranten hadden gearresteerd en gedurende vier dagen hadden opgesloten.


NAVO: noodkreet van vluchtelingen niet ontvangen

De NAVO ontkent dat schepen van het bondgenootschap hebben verzuimd Afrikaanse migranten te hulp te komen op een schip dat in problemen kwam tussen Tripoli en Lampedusa. Volgens woordvoerster Carmen Romero was er maar één vliegdekschip onder NAVO-bevel toen de scheepsramp plaatsvond. Het schip, de Italiaanse Garibaldi, bevond zich volgens haar echter ongeveer 100 zeemijl (185 kilometer) elders op zee. 'Daarom is de bewering onjuist dat een vliegdekschip van de NAVO het vaartuig dat in moeilijkheden verkeerde, zou hebben opgemerkt en vervolgens genegeerd', aldus Romero.


Volgens haar waren eenheden van de NAVO in de nacht van 26 op 27 maart actief om twee boten met in totaal ruim vijfhonderd migranten in nood te helpen, in een gebied bijna 100 kilometer ten noordoosten van Tripoli.


'De betrokken NAVO-eenheden zagen of hoorden geen spoor van enig ander vaartuig in het gebied, waar levens in gevaar zouden zijn. Bemanningen van de NAVO zijn zich volledig bewust van hun verantwoordelijkheden volgens het internationale zeerecht.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden