NAVO-ingrijpen in Kosovo-crisis galmt nog na in Azië

Veel landen in Azië waren tegen het NAVO-ingrijpen in de Kosovo-crisis. De gewapende minderheden kunnen het westerse succes immers aangrijpen om de strijd te intensiveren en te speculeren over westerse steun....

Sinds de dagen van de kanonneerbootdiplomatie, toen Amerikanen en Europeanen hun nieuwe, door stoomkracht aangedreven oorlogsbodems dreigend naar de Aziatische kusten stuurden, is de westerse invloed niet meer weg te denken uit de landen rond de Stille Oceaan. De Chinezen knipten hun lange haarstaarten af, de Japanners verruilden hun kimono voor een jacquet met hoge hoed, in Thailand begonnen ze met mes en vork te eten. Er werd geïndustrialiseerd en, tot op zekere hoogte, gedemocratiseerd.

Maar op één punt is de moderniseringsgolf uit het Westen altijd stukgebeukt op het graniet van het confucianisme: de individuele rechten van de mens vallen in Aziatische ogen niet te rijmen met een duizenden jaren oude cultuur die wil dat het belang van het individu wijkt voor dat van de gemeenschap. Geen westerse president, minister of ambassadeur wordt ooit naar een Aziatisch land gestuurd zonder de opdracht de mensenrechten aan de orde te stellen.

Dat Amerikanen en Europeanen hun kanonneerboten tegenwoordig niet meer uitsluitend inzetten voor hun eigen (geo-)politieke en economische belangen, maar ook humanitaire overwegingen betrekken bij hun beslissingen over oorlog en vrede, vinden sommige landen in Azië dan ook bepaald verontrustend. Vooral de landen die regelmatig het mikpunt zijn van westerse kritiek op het gebied van de mensenrechten zijn hevig geschrokken van het NAVO-ingrijpen in Kosovo.

Noord-Korea bijvoorbeeld. 'Na hun aanvallen op Irak zijn de Verenigde Staten nu bezig Joegoslavië aan te vallen, en het Koreaans Schiereiland wordt hun volgende doelwit', voorspelde de staatskrant Rodong. 'Maar als de VS, overtuigd van hun almacht, een aanval op de Democratische Volksrepubliek Korea uitlokken, zullen ze het lot van de tijgermot ondergaan.'

Ook het militaire bewind in Birma, toch al het doelwit van Amerikaanse en Europese sancties vanwege zijn grove schendingen van de mensenrechten, reageerde als gestoken. Volgens generaal Khin Nyunt willen 'de grote neo-kolonialistische landen de kleinere naties zonder enig mededogen op hun kop zitten'.

Birma kent een rijke verscheidenheid aan etnische minderheden, wier separatistische aspiraties met geweld worden onderdrukt - net als de Albanezen in Kosovo dus. Maar hetzelfde geldt voor vrijwel alle landen van Azië: de vroegere koloniale mogendheden hebben ze opgezadeld met grenzen die zelden of nooit rekening houden met de aanwezigheid van minderheden.

In Indonesië bijvoorbeeld moeten de dominante Javanen maar zien hoe ze de opstandige Atjehers, de melanesische Papoea's en de (overigens door hen zelf ingelijfde) katholieke Oost-Timorezen in bedwang houden. India heeft problemen met de moslims in Kasjmir, Sri Lanka met zijn hindoeïstische Tamils, China met de Tibetanen en de islamitische minderheden in Centraal Azië.

Veel Aziatische landen waren dan ook verklaarde tegenstanders van de NAVO-interventie. Het westerse succes in Kosovo kan door de gewapende minderheden in Azië immers wel eens worden opgevat als een aanmoediging om hun verzet te intensiveren, in de hoopvolle verwachting dat de Verenigde Staten en hun geallieerden hen wel te hulp schieten.

Het bombardement van de Chinese ambassade in Belgrado, waarbij vier Chinezen de dood vonden, heeft de verstandhouding met de Aziatische landen natuurlijk ook geen goed gedaan. De 'slimme bommen' van de NAVO bleken superstom toen ze een gebouw verwoestten dat door de Amerikaanse intelligence ten onrechte als doelwit was aangemerkt. De westerse bondgenoten hebben hun spijt betuigd, maar daarmee is de schade aan de betrekkingen met de grootste mogendheid van Azië nog lang niet hersteld.

Zelfs de beste vrienden van de VS - Japan, Zuid-Korea, Taiwan - konden zich niet anders dan onbehaaglijk voelen bij deze blunder van hun grote beschermer. Maar nu de NAVO er inderdaad in is geslaagd een einde te maken aan de moordpartijen van de Serviërs in Kosovo, zullen deze landen hun vertrouwen in de VS wel hervinden. Zeker de Japanners, die voor hun landsverdediging in hoge mate afhankelijk zijn van de Amerikanen, zijn uiteindelijk toch het meest gebaat bij een beschermheer die bereid is zijn waarschuwingen desnoods met geweld kracht bij te zetten.

En hoe verontwaardigd de tegenstanders van de Kosovo-interventie ook mogen zijn over 'the Ugly American', die niets van andere culturen begrijpt maar wel de hele wereld naar zijn hand wil zetten, ook zij zullen uiteindelijk wel bijdraaien. Hun economieën, nog sterk vermagerd na de juist doorstane crisis, smachten immers naar nieuwe handelscontacten.

Maar het zal nog wel even duren eer ook het in de Veiligheidsraad geschoffeerde China bereid is het bombardement op zijn ambassade te vergeten. Dan pas kan het Westen zeggen dat de 'collateral damage' die operatie Allied Force in Azië heeft aangericht is uitgewist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.