NAVO drukt Rusland aan de borst én houdt het op afstand

Rusland wil niet alleen meepraten in de NAVO, maar wil ook meestemmen. Voor het raketafweersysteem tegen Iran heeft de alliantie Moskou hard nodig.

Arnout Brouwers

MOSKOU De Koude Oorlog (1945-1991) kunnen Rusland, de Verenigde Staten en de Europeanen met goed fatsoen niet meer begraven: dat hebben ze al te vaak gedaan de afgelopen twintig jaar - met wisselend succes overigens.


Daarom heeft de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov een list bedacht: hij wil tijdens de aankomende NAVO-top in Lissabon, waar ook president Medvedev aanwezig zal zijn, 'het tijdperk na de Koude Oorlog' begraven. Wat dat precies betekent, weet verder niemand. Maar het signaal is duidelijk: er zit verbetering in de relaties, net zoals onder de presidenten Obama en Medvedev de Amerikaans-Russische relaties ook warmer zijn geworden.


NAVO-chef Fogh Rasmussen heeft het een van zijn prioriteiten gemaakt om Rusland dichter aan de borst te drukken, maar weer niet zo dicht dat ze medezeggenschap krijgen. Hij spreekt dan ook over een 'nieuwe start', waarmee hij zich retorisch in het karrespoor bevindt van president Obama's 'herstart' met Rusland.


Ook Medvedev rept van 'een verbetering van de relaties'. Dat de Russische president aanwezig zal zijn en wellicht vriendelijke woorden zal spreken, is al enorme vooruitgang. Twee jaar geleden, toen Russische tanks Georgië bulldozerden, lagen de verhoudingen anders.


Medvedevs voorganger, Vladimir Poetin, had de gewoonte de VS en de NAVO met de scherpst mogelijke kritiek neer te sabelen. Ten antwoord op de plannen van de regering-Bush voor een raketafweersysteem in Europa, beloofde hij nieuwe raketten in Kaliningrad, onder de neus van Polen, en andere 'asymmetrische' antwoorden om de nieuwe dreiging te neutraliseren.


Maar de belangen van beide zijden dicteren sinds enige tijd een andere koers. De VS en de NAVO-bondgenoten willen Ruslands hulp bij het intomen van Iran en bij het stabiliseren van Afghanistan. Bovendien willen ze nog steeds een raketafweersysteem tegen Iran. Daartoe heeft de NAVO Rusland uitgenodigd om mee te doen, in de hoop de argwaan te verminderen.


Toenadering tot de VS en de NAVO past ook in het straatje van Dmitri Medvedev. Hij wil dat Rusland wordt erkend als fatsoenlijke, hedendaagse grootmacht - een wens die werd gehonoreerd in het nieuwe strategische wapenakkoord dat hij vorig jaar met de VS sloot. Verder wil hij zijn land moderniseren en daarvoor zijn open verhoudingen met het Westen noodzakelijk, evenals toegang tot westerse technologie.


De NAVO en Rusland zullen in Lissabon waarschijnlijk besluiten tot nauwere samenwerking in Afghanistan. Rusland zou zeventien transporthelikopters aan de Afghanen kunnen verkopen, er drie schenken, inclusief de benodigde logistieke ondersteuning. Ook zou de doorvoer van NAVO-materiaal door Rusland kunnen worden vergroot.


De grootste vraag op de top in Lissabon is echter of de NAVO Rusland werkelijk kan betrekken bij zijn raketafweerplannen. Die samenwerking biedt in theorie de sleutel voor een aardverschuiving in de relaties. Maar de kans daarop moet niet te hoog worden ingeschat. 'Dit gaat om het creëren van een betere politieke atmosfeer, niet om het bereiken van doorbraken', zegt Andrew Monaghan van het NATO Defense College in Rome.


De NAVO en Rusland mogen vriendelijker tegen elkaar doen - er blijft een grote kloof tussen de verwachtingen van beide zijden. Twee jaar geleden lanceerde Medvedev een voorstel voor een totaal nieuwe veiligheidsordening in Europa. Kort samengevat, een waarbij Rusland met een gelijke stem om tafel zit. Waar dit voorstel precies is beland, blijft een raadsel, maar het zal niet ver van de prullenbak zijn geweest.


Rusland houdt niet van het 28-plus-1 format van de NAVO-Raad. Moskou zou graag een raad zien die echt gezamenlijk beslissingen neemt over bijvoorbeeld de bestrijding van piraten en humanitaire acties. Als het om raketafweer gaat, waarom moet Moskou dan een aparte plek worden gegund, waarbij het uiteindelijk niet meebeslist en ook geen volledige inzage krijgt in de technische systemen?


De NAVO probeert met cosmetische maatregelen tegemoet te komen aan deze wensen, maar het kan er niet onderuit dat de alliantie geen stem- of vetorecht aan niet-leden geeft.


Al met al lijken de NAVO en Rusland vaak op twee magneten die conform de natuurwetten elkaar afstoten. Afhankelijk van het politieke klimaat kunnen ze dichter tot elkaar getracht worden of juist weer uit elkaar springen. De afgelopen tijd was er beweging in goede richting, maar de grote krachten daarachter - presidenten Obama en Medvedev - hebben beide niet altijd het laatste woord in eigen huis.


Zo kondigden de Republikeinen deze week aan dat het wapenakkoord met Rusland voorlopig niet op ratificatie hoeft te rekenen. In Moskou zijn sommige machtsfacties alweer bezig de messen te slijpen voor het geval Obama's 'herstart' een valse start blijkt te zijn geweest.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden