Nieuws

Navo-chef waarschuwt voor Russisch geweld tegen Oekraïne, Polen wil meer troepen langs de grens

De Navo kijkt met ‘grote zorgen’ naar de ‘ongebruikelijke’ concentratie van een grote Russische troepenmacht langs de grenzen van Oekraïne. ‘Deze verhoogt de spanningen en het risico van miscalculatie’, zei secretaris-generaal van de Navo Jens Stoltenberg vrijdag.

Arnout Brouwers
Oefening van de Russische krijgsmacht op de Krim, sinds 2014 de facto onder Russisch gezag.

 Beeld AP
Oefening van de Russische krijgsmacht op de Krim, sinds 2014 de facto onder Russisch gezag.Beeld AP

Als Rusland geweld gebruikt tegen Oekraïne, zullen er volgens de Navo-chef ‘kosten en gevolgen’ tegenover staan. Volgens Stoltenberg gaat het bij de Russische versterkingen onder meer om ‘zware middelen als tanks, artillerie, gemechaniseerde eenheden, drones en systemen voor elektronische oorlogvoering’. Hij noemde de troepenopbouw ‘niet uitgelokt (door Oekraïne, red.) en niet uitgelegd’, maar benadrukte dat de Navo-landen openstaan voor dialoog en Rusland oproepen tot transparantie en ‘de-escalatie’.

Eerder werd al bekend dat Washington en Kiev grote zorgen hebben over een mogelijk winteroffensief tegen Oekraïne. Niet alleen vanwege de troepenopbouw en het ongebruikelijke feit dat in stilte ook tienduizenden reservisten zouden zijn opgeroepen, maar ook omdat dit gepaard gaat met scherpe recente uitspraken van zowel oud-president Medvedev als president Poetin over Oekraïne.

De Poolse president Andrzej Duda ging donderdag een stapje verder door op te roepen tot versterking van de ‘strategische waarneming’ van de regio door Navo-vliegtuigen en het versterken van Navo-eenheden langs de oostflank. Stoltenberg ging vrijdag niet in op die oproep.

Dinsdag komen de Navo-landen bijeen in de Letse hoofdstad Riga. Ze zullen daar Oekraïne en Georgië als gasten verwelkomen – landen die de Navo ‘politiek en praktisch steunt’, aldus Stoltenberg. Maar ze zijn geen Navo-lid en vallen dus niet onder de automatische bijstandsverplichting van de Navo bij een gewapende aanval (het zogeheten Artikel 5 van het Navo-verdrag).

Satellietbeeld van 1 november van tanks en ander materieel in het Russische Jelnja. Beeld AFP
Satellietbeeld van 1 november van tanks en ander materieel in het Russische Jelnja.Beeld AFP

Anti-Oekraïense retoriek

Er is een levendig debat uitgebroken over de betekenis van de Russische troepenopbouw en de sterk anti-Oekraïense retoriek. Het ene kamp noemt de zorgen over de Russische intenties zwaar overdreven – onder meer wijzend op het belang dat president Poetin hecht aan de opening van de Nord Stream 2-pijpleiding de komende maanden.

Het andere kamp wijst op ontwikkelingen en uitlatingen in Rusland zelf, die de zorgen voeden. Daarbij gaat het niet alleen om de scherpe aanvallen op de Oekraïense president Zelenski, en de Russische waarschuwingen voor een ‘op handen zijnd Oekraïens offensief’ (dat Kiev ontkent), maar ook over de openlijke hints over de mogelijke herhaling van het ‘Georgië-scenario’. Dat verwijst naar de korte maar hevige Georgië Oorlog van 2008, die begon toen president Saakasjvili – na een maandenlange opbouw van spanningen met duistere incidenten langs de grens – de aanval opende op de afvallige provincie Zuid-Ossetië, en Rusland vervolgens een substantieel deel van het land tijdelijk overliep.

Daarover spreekt ook de gezaghebbende Russische buitenlandexpert Fjodor Loekjanov. Hij ziet in Oekraïne een ‘grijze zone’ die bestaat uit de afwezigheid van formele Navo-garanties, maar de constante aanwezigheid van westerse ‘warme woorden, ideologische geruststellingen en zelfs militaire steun’. Elke verdere stap hierin kan tot ‘ernstige gevolgen’ leiden. De status quo in Europa bevalt Rusland niet, aldus Loekjanov, het is tijd voor ‘nieuwe rode lijnen’ en een positieve herwaardering van ‘Finlandisering’ – het Koude Oorlog-concept waarbij een land formeel soeverein blijft, maar onder grote invloed komt van een machtig buurland.

Kalmere analyses

Daar tegenover staan kalmere analyses. Een daarvan is dat druk op Oekraïne en het creëren van crisissituaties met het Westen nu eenmaal standaard onderdeel is geworden van de raison d’être van Poetins bewind, dat sociaal en economisch steeds minder te bieden heeft aan de gewone Rus.

‘Er is geen zekerheid over Russische intenties’, zei Stoltenberg vrijdag, ‘maar we zien hun trackrecord.’ De Navo blijft volgens hem open voor dialoog en hoopt nog altijd op Ruslands terugkeer naar de Navo-Rusland Raad. ‘Maar in plaats daarvan heeft Rusland zijn diplomatieke vertegenwoordiging bij de Navo opgeschort.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden