NAVO-bommen vallen slecht bij buren

De bombardementen op Joegoslavië ontwrichten niet alleen de economie in heel Zuidoost-Europa. Ze ondermijnen ook de hervormingsgezinde krachten in alle buurlanden....

Zeker als die buurman Joegoslavië is. Het land ligt precies in het hart van Zuidoost-Europa. Na meer dan een maand van bombardementen zijn alle buurlanden beroofd van cruciale transportwegen. De economische schade is enorm. Maar in het kielzog daarvan is iets kwalijkers gaande: de hervormingsgezinde krachten worden ondermijnd.

De hervormers hebben het in dit zo lang geïsoleerde stuk Europa sowieso niet makkelijk gehad. Met moeite hebben zij de bevolkingen sinds 1989 trachten te overtuigen van de voordelen van de 'westerse weg'. Op dit moment hebben alle buurlanden van Joegoslavië een regeringen die aansluiting bij de NAVO en de Europese Unie nastreveneft.

De regeringen staan onder zware druk. 'Het Westen', hun voorbeeld, laat zich van een onwelkome kant zien. Het wordt, door veel inwoners althans, sinds kort geassocieerd met agressie en verwoestingen. Een gebroken Joegoslavische spoorbrug blijft voor westerse televisiekijkers een ver-van-mijn-bed-show. Voor de inwoners van de buurlanden betekent het dat er de volgende dag ineens geen trein meer rijdt.

Tanende neo-communistische, nationalistische bewegingen hebben nu de wind weer in de rug. Prominente intellectuelen beschuldigen het Westen ervan niets van de cultuur van de regio te begrijpen.

In Hongarije is de schade relatief beperkt. Het is al lid van de NAVO en heeft een gezonde economie. Toch heeft de centrum-rechtse regering-Orban de afgelopen maand met de grootste omzichtigheid geopereerd. Hoewel de NAVO gebruik maakt van het Hongaarse luchtruim, deden kabinetsleden alles om de Hongaarse rol in Allied Force te bagatelliseren.

De operatie is onder de bevolking impopulair. Schade aan de Hongaars-Servische verhouding is ongewenst, niet in de laatste plaats vanwege de 300 duizend Hongaren in Vojvodina, het noordelijke stuk van Servië. De Servische Hongaren vinden dat Boedapest hun lot te grabbel gooit. De invloedrijke Hongaarse schrijver György Konrád heeft het Westen ervan beschuldigd met de bombardementen de multi-etnische samenlevingsvorm in Zuidoost-Europa nog verder te ondermijnen dan het in zijn ogen al gedaan had.

In Roemenië staat het beleid van de centrum-rechtse regering-Vasile - die het luchtruim aan de NAVO ter beschikking heeft gesteld - haaks op de gevoelens van de bevolking: tweederde steunt de acties niet. De toch al zo beroerde Roemeense economie lijdt ernstige schade doordat die van Joegoslavië stilligt. Buitenlandse investeerders blijven weg, om over toeristen maar helemaal te zwijgen.

De Bulgaarse regering, ook centrum-rechts en hervormingsgezind, heeft het nog moeilijker. Bulgarije ligt in een uithoek van de Balkan en is daardoor nog afhankelijker van de Joegoslavische infrastructuur. Sinds de bevolking de oud-communisten begin 1997 met straatprotesten tot aftreden dwong, maakt het land een langzaam economisch herstel door, dat nu abrupt is onderbroken.

In tegenstelling tot Roemenië - waar van oudsher een anti-Russische mentaliteit heerst - zijn veel Bulgaren er niet van overtuigd dat het Westen 'beter' is dan Rusland. Premier Kostov ziet het als zijn hoofdtaak de bevolking te overreden dat Bulgarije bij de westerse wereld hoort. Maar nu organiseren oud-communisten weer met succes pro-Russische demonstraties.

Het NAVO-bomardement van woensdag op het Servische grensstadje Surdulica, waarbij ook Bulgaren omkwamen, heeft de situatie verergerd. De zelfde dag trof een 'verdwaalde' raket een huis in Sofia. De verongelijktheid is enorm. Bulgarije voert hervormingen door, vangt duizenden Kosovaren op en krijgt van het Westen stank voor dank, vindt vrijwel iedereen.

Het meest problematisch is de situatie in Macedonië, dat Joegoslavië als belangrijkste handelspartner had. Het krijgt de grootste klap in zijn toch al zo onzekere economische bestaan. Daarnaast interpreteren steeds meer Macedoniërs de NAVO-bombardementen als steun aan een onafhankelijk Kosovo en derhalve aan een Groot-Albanië. Daar zou ook het door Albanezen gedomineerde westen van Macedonië zich bij kunnen aansluiten. De vijandigheid van de bevolking tegen de NAVO-troepen ter plaatse neemt met de dag toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden