Navalny wil Russische president worden, maar een verkiezingscampagne voeren mag hij niet

Poetin geeft eerlijk toe dat hij geen voorstander is van democratie

Duizenden Russen gaan vandaag de straat op om te betogen tegen de presidentsverkiezingen in maart, waarvan Poetin de geheide winnaar is. De man achter het protest is Aleksej Navalny. Al een jaar lang worden hij en zijn aanhangers lastiggevallen en opgesloten. Waarom houden ze vol?

Aleksej Navalny Beeld afp

Aleksej Navalny is al 411 dagen bezig aan een onmogelijke missie: een verkiezingscampagne voeren die hem het presidentschap van Rusland oplevert. Organiseert hij een bijeenkomst, dan belandt hij in de gevangenis. Delen zijn aanhangers flyers uit, dan worden ze aangehouden. En gaan ze met z'n allen demonstreren, zoals komende zondag, dan kan de wereld rekenen op beelden van massa-arrestaties en politieknuppels.

Enkele duizenden mensen hebben op sociale media aangekondigd dit weekend de straat op te gaan. Ze willen verkondigen dat ze de presidentsverkiezingen van 18 maart zullen boycotten, omdat Navalny niet mag deelnemen. Na ruim een jaar van demonstraties en arrestaties is de vraag: wat levert de strijd voor vrije verkiezingen op, behalve volle arrestatiebusjes?

Schijn van democratie

Navalny's aanhangers hadden bij het begin van de campagne kunnen verwachten dat hun kandidaat het stembiljet niet zou halen. President Poetin is immers geen voorstander is van eerlijke verkiezingen. Dat gaf hij vorige maand zelf toe op zijn jaarlijkse persconferentie, toen iemand hem vroeg waarom Navalny niet mag meedoen. Poetin: 'Wilt u dat we van de ene Maidan-achtige staatsgreep naar de andere gaan?'

Poetin had de schijn van een democratie hoog kunnen houden door te antwoorden dat Navalny wettelijk niet mag deelnemen vanwege een strafrechtelijke veroordeling in februari - een politieke veroordeling volgens Navalny's kamp. Maar dat zei hij niet. Poetin gaf hier openlijk toe dat Rusland geen democratie is zoals die in de VS of Europa bestaat. Een eerlijke kans voor Navalny kan volgens hem tot onrust leiden, die steun zal ontvangen uit het Westen, zoals bij de Maidan-revolutie in Kiev.

Tegen chaos

Poetin beschermt de bevolking tegen chaos, zo redeneert de president. En dus wordt Navalny's vrijheid ingeperkt onder Poetins presidentschap. Ook als dat schijnprocessen of politiegeweld vereist - de Russische veiligheidsdiensten hebben aangekondigd dat ze zondag hard op zullen treden tegen demonstranten.

Aleksandra Grisjina, een student van 21 jaar, gaat toch. 'Eerlijk gezegd wist ik wel dat het Kremlin Navalny niet zou toelaten tot de verkiezingen', zegt ze. Een vierde termijn voor Poetin is volgens haar onontkoombaar. 'Maar Navalny's campagne is een platform geworden voor iedereen die ontevreden is over de staat van het land.'

Voor Artjom Kajali, een student van 23, is demonstreren de enige manier om te laten zien dat hij niet achter Poetin staat. 'Navalny heeft laten zien dat een groot deel van de samenleving zich bekommert om de toekomst van het land. We laten zien dat we bereid zijn om onze vrijheid daarvoor te riskeren.'

Tekst gaat door onder de afbeelding.

Beeld epa
Beeld de Volkskrant

Straatprotesten

Navalny bracht eerder tienduizenden mensen op de been. De straatprotesten van 26 maart en 12 juni 2017 waren de grootste demonstraties tegen het Kremlin in vijf jaar. Via een netwerk van campagnebureaus verzorgde Navalny demonstraties in meer dan 80 steden, zelfs in de meest autoritaire provincies zoals Dagestan. In de campagnebureaus organiseerde hij lezingen en leerde mensen om actie te voeren op straat en via internet.

Jekaterina Bogomaz, 21 jaar, raakte er politiek door betrokken. 'Door Navalny praten ik en mijn vrienden nu over de verkiezingen', zegt ze. 'Ik ben negatiever naar Poetin gaan kijken.'

'Ik heb geleerd hoe ik kan opkomen voor mijn burgerrechten', zegt Maria Rakitina, 19 jaar. Zondag loopt ook zij mee.

Overtuigen

Angst voor de politie is er nauwelijks onder de vrijwilligers van Navalny's campagnebureaus. De bureaus worden allemaal bemand door jongeren. Vaak zelfs door scholieren die na schooltijd mensen proberen te overtuigen van Navalny's boodschap: weg met de tsaar. Ze zijn niet bang, want veel te verliezen hebben ze niet. Zoals de 16-jarige Maria Veselkova onlangs zei in Navalny's vestiging in Sint-Petersburg: 'Onder Poetin is er in dit land geen toekomst voor mij.'

Maar de aanblik van jongeren in de bureaus verhult het probleem van de campagne. Waar zijn de andere Russen die van president Poetin af willen?

Populist

'Navalny is niet de oppositieleider geworden voor het hele land', zegt Andrej Kolesjnikov, politicoloog bij denktank Carnegie Center in Moskou. Niet een Boris Jeltsin, de man die erin slaagde om tegenstanders van de communisten te verenigen aan het einde van de Sovjet-Unie. 'En Navalny zal dat waarschijnlijk ook niet worden', aldus Kolesjnikov. 'Veel mensen uit het liberale kamp mogen hem niet. Hij is een populist.'

Liberalen storen zich onder meer aan de nationalistische opvattingen van Navalny. Zo vergeleek Navalny illegale immigranten met rotte tanden die 'verwijderd' moeten worden uit Rusland. Hij liep in het verleden mee met demonstraties van extreemrechtse groeperingen en zei te willen voorkomen dat 'de Russische wortels uit het woord Rusland getrokken worden'.

Tienduizenden jongeren op straat lijkt veel. Maar er wonen 145 miljoen mensen in Rusland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.