reportageoppositieleider aleksej navalny

Navalny gearresteerd bij terugkeer in Moskou, maar: ‘dit is mijn beste dag in vijf maanden’

Poetins luis in de pels Navalny landde zondag in Moskou, nadat hij in Berlijn was hersteld van de vergiftiging door de Russische veiligheidsdienst. Hij werd meteen gearresteerd. Maar de oppositieleider is niet bang: ‘Ik weet dat ik gelijk heb, dat de strafzaken tegen mij verzonnen zijn.’

Alexei Navalny omringd door journalisten bij zijn aankomst in Moskou per vliegtuig.  Beeld AP
Alexei Navalny omringd door journalisten bij zijn aankomst in Moskou per vliegtuig.Beeld AP

Bij het hokje van de douanecontrole geeft Aleksej Navalny zijn vrouw Joelia een kus. Ze kijken elkaar nog een keer diep in de ogen, fluisteren iets in elkaars oor. En dan gaat hij mee met de agenten die hem in grote getalen opgewacht hebben, en blijft zij alleen achter zonder te weten wanneer ze haar man zal terugzien. Alweer.

De rechtstreekse beelden van de arrestatie komen zondagavond binnen op smartphones in Vnoekovo, het Moskouse vliegveld waar Navalny’s aanhang zich heeft verzameld om Ruslands oppositieleider een warm welkom te geven in zijn thuisland. Zoals de aanhangers al vreesden, heeft het Kremlin een ander welkom voorbereid: het vliegtuig uit Berlijn is omgeleid, talloze oppositieactivisten zijn gearresteerd en Navalny is weer in handen van de veiligheidsdiensten die hem in augustus probeerden te vermoorden met zenuwgif.

Met een grootscheepse operatie in verschillende steden hebben Poetins geheime diensten zondag geprobeerd te voorkomen dat Navalny een heldenonthaal zou krijgen, dat binnen het Kremlin angstbeelden oproept aan de terugkeer van revolutieleider Vladimir Lenin uit Duitsland in 1917.

‘Ik weet zeker dat ik hem niet te zien krijg’, zegt de 25-jarige Navalny-aanhanger Oleg in de aankomsthal op Vnoekovo. De Moskouse accountant is naar het vliegveld komen wandelen (een tocht van zes uur), vooral om te laten zien dat hij niet bang is. Hij vermoedt al dat Navalny niet terugkeert naar huis, maar naar de gevangenis. ‘Kijk maar om je heen’, en hij knikt naar de chaos die ons omringt.

Terwijl Navalny nog in de lucht zit, is Moskous op twee na grootste luchthaven veranderd in een fort van de FSB, de Russische federale veiligheidsdienst. Ronkende arrestantenbussen voor de terminal, oproerpolitie met helmen en knuppels in de aankomsthal en gewapende agenten bij de ingangen die alle bezoekers controleren op instapkaart. Alleen wie een instapkaart heeft, komt de luchthaven in. Een vrouw die haar gehandicapte schoonzoon wil ophalen met de rolstoel die hij nodig heeft, moet buiten in blijven – het is -20 graden Celsius.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Roeslan

Binnen wordt de een na de andere medestander van Navalny afgevoerd. Een van de arrestanten: Roeslan Sjaveddinov, een 24-jarige Navalny-medewerker die net drie weken terug is van een jaar ballingschap tussen de ijsberen op Nova Zembla.

De duistere sfeer wordt versterkt door een bericht op het officiële Twitter-account van Vnoekovo: ‘We hebben vliegtuigen uit Duitsland gepast ‘verwelkomd’ in 1941 en zullen alle vliegtuigen verwelkomen in 2021.’

Dan komen nieuwe berichten binnen: Vnoekovo gaat tijdelijk op slot voor vliegverkeer, een belangrijke verkeersader naar een ander Moskous vliegveld wordt afgezet, Navalny’s vlucht wordt omgeleid naar dat vliegveld.

Ook ver buiten de vliegvelden zijn Poetins voetsoldaten in beweging gekomen. In Petersburg worden Navalny-aanhangers opgepakt als ze op weg zijn naar Moskou. In de hoofdstad krijgen Navalny’s collega’s huisbezoek van agenten die met gevangenisstraffen dreigen als ze zondag naar de luchthaven gaan. En in de stad Samara klaagt de voorzitter van het regionale Navalny-kantoor dat haar voordeur dichtgelijmd is om te voorkomen dat ze naar buiten kan.

Aanhangers kijken via hun telefoons toe hoe Navalny op het andere vliegveld landt en via meegevlogen journalisten nog een verklaring aflegt voor hij naar het gebarricadeerde douanehokje loopt. ‘Dit is mijn beste dag in vijf maanden’, zegt Navalny. ‘Dit is mijn thuis. Ik ben hierheen gekomen en ben niet bang. Ik weet dat ik gelijk heb, dat de strafzaken tegen mij verzonnen zijn.’

Strafzaken

Navalny wacht een hele reeks strafzaken. Donderdag kan hij al 3,5 jaar cel krijgen: Ruslands penitentiaire dienst stelt dat Navalny zijn herstelperiode in Berlijn misbruikt heeft om zich te onttrekken aan een meldingsplicht die hij kreeg opgelegd in een oude rechtszaak (die door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens als ‘oneerlijk’ is bestempeld). De autoriteiten hebben ook nog een nieuwe fraudezaak uit hun hoge hoed getoverd met een maximumstraf van 10 jaar.

De grootscheepse actie van Poetins veiligheidsdiensten is het bewijs dat Navalny populairder is dan ooit tevoren. De vergiftiging van Navalny is voor het Kremlin uitgelopen op een grandioze blamage. Navalny overleefde de moordaanslag, toonde vervolgens aan dat de FSB achter de vergiftiging zat en slaagde er zelfs in om een vermeende FSB-agent zijn betrokkenheid bij de aanslag op te laten biechten in een foptelefoontje. Nu is Navalny plots gevaarlijker dan hij ooit is geweest voor Poetin.

Door Navalny op te sluiten, loopt het Kremlin het risico om van Navalny een martelaar te maken: jarenlang heeft Poetin het niet aangedurfd hem langdurig op te sluiten uit angst dat Navalny in de gevangenis gevaarlijker voor hem is dan op straat. Ook kan opsluiting tot sancties leiden: de novitsjok-vergiftiging van Navalny heeft weliswaar niet tot westerse sancties geleid, buiten wat milde persoonsgebonden sancties, maar de aantredende Amerikaans president Biden belooft een harder Rusland-beleid te voeren. Zondagavond riepen de EU-lidstaten Litouwen, Letland en Estland op tot Europese sancties na de arrestatie.

Oleg, de jongen die naar het vliegtuig wandelde, zucht diep als hij op het aankomstscherm ziet dat Navalny’s vlucht is omgeleid. Om hem heen voeren agenten in helmen charges uit tegen Russen die gekomen waren voor vrijheid. Maar hij blijft kalm tegen een pilaar staan en zegt: ‘Weet u wat me inspireert? Dat Aleksej toch teruggekomen is naar dit land.’

LEES OOK:

Een van de gearresteerden op Vnoekovo is Roeslan Sjaveddinov, een 24-jarige medewerker van Navalny die net terug is van een jaar ballingschap op Nova Zembla: ‘Het was een boodschap aan alle jongeren: dit gebeurt er met lastige politici’

Profiel van Aleksej Navalny: de onbevreesde leider van het verzet tegen Poetin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden