Nauwelijks gevoel meer, ‘maar ik heb God gezien!’

Rijke zakenlieden zagen een kruisvormig wak in hun zwembad, de armen staan bibberend aan de oever van de Wolga. Dan springen de gelovige Russen de kou in voor God....

Van onze correspondente Corine de Vries

Olga Petrovitsjeva weet het zeker. God heeft deze extreme koude als een deken over Rusland gelegd om zijn gelovige kudde te testen. Vlak na middernacht zal deze 50-jarige wiskundelerares uit Tver op het ijs van de Wolga haar bontmantel en kleren uittrekken. In haar ondergoed zal zij een kruisvormig wak instappen, om zich driemaal onder te dompelen. ‘En op dat moment ontmoet ik God’, zegt ze hoopvol.

In de nacht van woensdag op donderdag vierde de Russisch Orthodoxe kerk de feestdag Epifanie. Met een duik in een gezegend ijswak herdachten gelovigen overal in het land de doop van Jezus in de Jordaan. Het oude gebruik, dat gedurende 70 jaar communisme en atheïsme vrijwel was verdwenen, wordt net als het geloof zelf ieder jaar populairder. Ook veel politici en regionale leiders dompelden zich gisternacht in het ijskoude water. Zelfs in het Siberische Jakoetsk, bij min 52 graden, was de opkomst indrukwekkend.

Hier in Tver, 180 kilometer ten noorden van Moskou, blijft de thermometer deze nacht steken op min 37 graden. In de kleine eeuwenoude Oespenski-kathedraal staan mensen schouder aan schouder te luisteren naar de gebeden van vader Pjotr, die een gigantisch vat water zegent dat eerder op de dag uit het heilige wak in de Wolga is gehaald.

Om middernacht loopt vader Pjotr naar buiten, gevolgd door acht misdienaren in fel gele en blauwe gewaden die vaandels, gouden kruizen met iconen en gouden lantarens dragen. Een menigte van zeker 150 mensen volgt hen naar de oever van de Wolga waar een nog grotere menigte de processie opwacht.

Bij het wak spreekt vader Pjotr met een gouden kruis in zijn hand enkele gebeden uit, bijgelicht door lantarens en de bijna volle maan. Zijn lange zwarte baard ziet al snel wit van het ijs. ‘Ga allemaal te water vannacht, God zal jullie beschermen en zegenen’, roept hij. Een vuurwerk sluit de dienst af. Onder onze voeten kraakt het ijs gevaarlijk.

Op dat moment beginnen tientallen mensen hun kleren uit te trekken. Geduldig wachten ze in een lange, bibberende rij op hun beurt. Mannen en vrouwen in alle leeftijden, de oudste ruim in de zeventig, de jongste zeven jaar. Een voor een lopen ze de trap af het dampende water in. De dappersten dompelen drie maal hun hoofd onder water. Aan de andere kant van het kruis komen ze de trap weer op, onafgebroken kruizen slaand. Voor de meeste mensen staat daar een familielid met een warme jas en viltlaarzen klaar.

Op de oever staat een ambulance gereed. ‘Voor mensen die niet getraind zijn in wakzwemmen, is dit levensgevaarlijk’, zegt de arts Vladimir Zjolikov. ‘De kans op een hartaanval is groot, en we zijn ook voorbereid op bevriezingsverschijnselen.’ Maar de ambulance blijft leeg. ‘De mensen zijn spiritueel zeer gedreven, dat maakt hen weerbaarder’, zegt Zjolikov.

Olga Petrovitsjeva, het ijs nog in haar haren, heeft inderdaad ‘de levende God’ gezien, vertelt ze. Over haar haren ligt een laagje ijs, haar voeten en neus zijn gevoelloos, maar ze straalt. ‘Het was geweldig!’

De mensen die in het ijs ‘gezwommen’ hebben, kunnen zich na afloop opwarmen in de kathedraal. Op een lange tafel staan thee en koekjes klaar. Ook het heilige water wordt gretig gedronken en in grote containers getapt, voor thuis. Opvallend afwezig is de wodka. De sfeer is gemoedelijk en solidair. In groepjes praten mensen opgewonden over hun ervaringen. Een overijverige baboesjka controleert streng of mannen hun muts afzetten en vrouwen hun hoofd bedekt houden.

Vier opgeschoten jongens komen luidruchtig de kerk inlopen. Drie van hen zijn totaal verkleumd en proberen zich ineengedoken op te warmen. De vierde loopt met opgeheven hoofd naar de theetafel. Hij durfde de duik wel aan, zijn vrienden niet. ‘Het moeilijkste was om mijn angst te overwinnen’, zegt deze 18-jarige Anton Leonov, voetbalsupporter en metaalwerker. ‘Maar zodra je het water ingaat, voel je helemaal niks meer. Geen kou en ook geen warmte. Het is alsof je in het universum duikt.’ Leonov voelt dat hij na vanavond zelfverzekerder zal zijn. ‘Ik weet nu dat ik al mijn plannen moet uitvoeren. Ik wil zakenman worden, en dat gaat me lukken. God zal me steunen.’

In Moskou ontdekken ook steeds meer nieuwe rijke Russen dit oude ritueel, schreef deze week de Komsomolskaja Pravda. Zij zagen een kruisvormig wak in hun zwembad en huren een orthodoxe priester in die de nachtelijke duik komt zegenen. Hen wacht daarna een dampend warme banja, de Russische sauna.

Anjona Zajtsev (35) uit Tver zal dit weekeinde aan het badwater in haar appartementje een flinke scheut heilig water toevoegen. Voor haar zoon. Want zelf heeft ze de duik in de Wolga net al genomen, samen met haar man. Haar ogen stralend, op haar wangen ligt een koortsachtige blos. ‘Ik ben euforisch’, roept ze. ‘Ik was doodsbang, maar het was heerlijk. We hebben de afgelopen vijf jaar zoveel ellende meegemaakt. God heeft ons op de proef gesteld. Ik moest dit doen, als test. Nu kunnen we een nieuw leven gaan beginnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden