Nauwe blik gijzelt energiebeleid

Westerse politici buigen liever voor olietirannen, dan hun energieverslindende kiezers een zuiniger leefwijze op te leggen, meent Sander van Walsum....

Het grootste verwijt dat de politici in de westerse democratieën temaken is, is dat zij het energieprobleem consequent en met grotevasthoudendheid hebben genegeerd, en - als gevolg daarvan - gemene zaakhebben moeten maken met duistere regimes in het Midden-Oosten en metRussische despoten. Zij moeten volstaan met zwakke verbale protesten tegende woeste anti-Israëlische tirades van de president van Iran en kunnenzich geen krachtig weerwerk tegen de chantage van Oekraïne veroorloven.

De gas- en olieleveranciers zijn zich daar terdege van bewust. Zoals ookde dictators van de 20ste eeuw geen weerwerk hoefden te vrezen van deappeasers. De Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad kan ongestraft excathedra het nazistisch gedachtegoed etaleren. Sterker: de tot nietsverplichtende verontwaardiging in het Westen vormt voor hem slechts eenaanmoediging om het bij het eerstvolgende vrijdaggebed nóg bonter temaken. Met zijn ontkenning van de holocaust - een strafbaar feit in demeeste westerse landen - maakt hij slechts zijn bodemloze verachtingkenbaar voor de appeasers. 'Je hebt het maar te pikken', is zijn implicieteboodschap. Op straffe van olieprijzen die de pijngrens overschrijden.

Vladimir Poetin zegt - op iets subtielere wijze - hetzelfde. Hij rekentin de volle openbaarheid af met politieke tegenstanders en snijdt delevensaders van een afvallige Sovjet-republiek door. Omdat hij weet dat hetWesten niet bereid is de prijs van een principieel protest te betalen. Dezezwakte wordt belichaamd door oud-bondskanselier Gerhard Schröder. In zijnijver de energievoorziening in Duitsland veilig te stellen, prees hij zijnRussische boezemvriend tegen beter weten in als een 'loepzuiveredemocraat'. Zijn degradatie tot vazal werd bezegeld door een goed betaaldbaantje bij een dochteronderneming van het Russische energieconcernGazprom.

Het vrije Westen bewijst nog steeds lippendienst aan het adagium 'nooitmeer München'. Maar dit historische leerstuk - 'pacteer nooit met jeonverzoenlijke tegenstanders' - is gereduceerd tot een ritueleoorlogsverklaring aan extreem-rechts (of wat daar in de politieke praktijkvoor doorgaat).

Democraten zijn wel zo flink om vermeende racisten in de ban te doen -ook als deze eerlijk zijn gekozen. Maar ze zijn al decennia het antwoordschuldig gebleven op mens- en rechtsverachtende olietirannen.

Te vrezen valt dat de westerse democratieën niet zijn toegerust vooreen adequate aanpak van het energieprobleem - een eufemisme voor eenpermanente oliecrisis. Het blikveld van de modale politicus wordt begrensddoor de komende verkiezingen. Deze omstandigheid nodigt niet uit tot eenbeleid dat pas op lange termijn vruchten afwerpt. Laat staan tot een beroepop de burgers om de offers te brengen die de overgang naar hetpost-olietijdperk wellicht verlangt.

Dat heeft de Amerikaanse president Jimmy Carter in 1979 ondervonden,toen hij zijn landgenoten met fiscale middelen tot een minderenergieverslindende leefwijze wilde stimuleren: de kiezers namen hem zijninterventie niet in dank af. Geen van zijn opvolgers heeft het thema nogdurven agenderen. Ondanks de economische en ecologische lasten die deafhankelijkheid van minerale brandstoffen met zich meebrengt. Ondanks hetverlies aan politieke onafhankelijkheid en moreel gezag van het Westen.Ondanks de gijzeling van de afnemers door de leveranciers. En ondanks debeschikbaarheid van kernenergie.

Maar het atoomtijdperk werd voortijdig afgesloten omdat in Oekraïne -hetzelfde land dat nu zijn afhankelijkheid van gas duur moet bekopen - eenaftandse kerncentrale in het ongerede raakte. Na een onwaarschijnlijkereeks menselijke fouten. Desondanks werd Tsjernobyl uitvergroot tot eenmondiaal drama en een eeuwige vermaning om alle kerncentrales te sluiten.

Van deze vermaning - die in West-Europa alleen door Frankrijk werdgenegeerd - ging een krachtiger invloed uit dan van alle oliecrisestezamen. Om de burgers een vals gevoel van veiligheid te geven, heeft depolitieke elite geen verantwoordelijkheid voor de toekomst willen nemen.

Ooit zal dit verzuim als het München van onze tijd worden aangemerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden