Natuurlijk steelt een president

Op de geboortegrond van Janoekovitsj leeft het volk mee met de Oekraïense president. Al heeft zijn succes zijn geboortestad niet veel opgeleverd. 'Wij willen dictators.'

JENAKIJEVE - Op de hoek van de Partizanen- en Artiomstraat in Jenakijeve, de geboortestad van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj, staan een man en een vrouw op de bus te wachten. De man, een gepensioneerde mijnwerker, is voor Janoekovitsj, de vrouw voor niemand, zegt ze.


'Waarom zouden we klagen?', vraagt de man. 'Onze pensioenen worden op tijd betaald.' 'Ja', antwoordt de vrouw, 'maar ze zijn laag.' Ze lijkt begrip te kunnen opbrengen voor de anti-regeringsbetogers die in Kiev nu al twee maanden lang het centrum bezet houden. Maar dat is schijn. Wanneer haar gesprekspartner begint te klagen over dansende betogers terwijl zij moet werken, draait ze bij: 'Ja, dat is ook waar.'


In het hele Donbekken, het door etnische Russen bewoonde oosten van Oekraïne, zijn dezelfde geluiden te horen. Voor zover er al tegenstanders van Janoekovitsj zijn, durven ze niet op straat te komen. Met reden, trouwens. Wie het in deze mijnbouwregio waagt te betogen, krijgt te maken met de knokploegen van de Partij van de Regio's, de partij van de Oekraïense president.


In Jenakijeve, een industriestad van honderdduizend inwoners op zo'n honderd kilometer van Rusland, is het allemaal nog wat erger dan elders. Dat kan misschien ook moeilijk anders in de stad waarin hun president opgroeide. Alhoewel, een koorknaap was Janoekovitsj (64) niet. Op het eind van de jaren zeventig werd hij tweemaal veroordeeld voor geweldpleging en diefstal. Een jaar of twintig was hij toen. Twee jaar lang zat hij in de gevangenis.


Zijn criminele verleden was geen probleem in een stad die reeds onder het communisme bekend stond als misdadig en al zeker niet voor iemand die zoals Janoekovitsj wist van aanpakken. Dankzij een huwelijk met de dochter van de communistische partijsecretaris kreeg hij een baantje als directeur van een autohandel. Het leverde hem de connecties op die na het uiteenvallen van de Sovjetunie zijn carrière zouden vooruithelpen. Met de steun van de oligarch Rinat Achmetov schopte hij het in 1997 tot gouverneur van de provincie Donetsk. De democratisering die volgde op de Oranje Revolutie kon zijn opgang nog even stuiten, maar niet voor lang. In 2006 werd hij premier, vier jaar later president.


Karaoke

Veel heeft zijn succes zijn geboortestad niet opgeleverd. Het enige wat er enigszins modern uitziet in Jenakijeve (Jenakijevo in het Russisch) zijn de door een vriend van Janoekovitsj betaalde orthodoxe kerk, een klein winkelcentrum waar door zatlappen karaoke gezongen wordt en, in de hoofdstraat, gevels met afwasbare tegels. Vooral die laatste zijn handig vanwege de vervuilende rookpluimen van de plaatselijke staalfabriek, de belangrijkste werkgever van Jenakijeve. Sinds de Belgen honderd jaar geleden de fabriek bouwden, lijkt er weinig aan veranderd, met alle gevolgen vandien voor het milieu. Zelfs de sneeuw ziet zwart in Jenakijeve.


Dat ongemak heeft de inwoners niet tegen Janoekovitsj doen keren, integendeel. Ongevraagd beginnen ze de anti-regeringsbetogers aan te vallen, alsof het een ingestudeerd nummertje is: ze profiteren van onze arbeid. Alleen wie niet werkt, demonstreert. De oppositieleiders zouden ze moeten opsluiten of, beter nog, opknopen. Enzovoort, enzovoort.


De Europese Unie kan in de stad op niet het minste begrip rekenen. Ala Sergejevna, die achter het ondertussen vervallen huisje van Janoekovitsj woont, is er nooit geweest en ze zal er ook nooit een voet zetten. Net zo min als haar man trouwens, een mijnwerker met zwartomrande ogen. Van het stof, zegt hij.


De reden van haar opwinding is gemakkelijk te verklaren. Op de tv zijn live beelden te zien van een anti-regeringsbetoging op het tot Euro-Maidan omgedoopte Onafhankelijkheidsplein. Volgens Ala is er geen twijfel: 'Die radicalen gebruiken drugs.'


Als het van de veertigjarige verkoopster afhangt, sluit haar regio zich snel bij Rusland aan. Dat Moskou geen voorbeeld van democratie is, kan haar niet schelen. 'Wij willen Poetin. Wij hebben dictators nodig.'


Held

Het is een opvatting die gewoon is in deze Russischtalige regio, ook buiten Jenakijeve. Met Kiev en het westen van Oekraïne hebben ze zich nooit verbonden gevoeld. Tien jaar geleden, na de Oranje Revolutie, werd er zelfs even gedreigd met afscheuring.


Voorlopig is dat niet nodig, omdat hun eigen held aan de macht is. Over Janoekovitsj willen ze in het Jenakijive geen kwaad woord horen, crimineel verleden of niet. 'Natuurlijk steelt hij', bekent Ala. 'Maar dat is normaal. Hij is president en een president moet rijk zijn. Toon mij een arme president.' Voor de verkoopster is het niet belangrijk wie Janoekovitsj was, maar wie hij is, en dat is alleen positief. Ze begin op te sommen: 'Goed, rijk, verstandig, gelovig, succesvol. En dus houden we van hem.'


Aan de overkant van de straat krijgt ze bijval van Aleksandr Samotsjil, een gepensioneerde staalarbeider. In tegenstelling tot Ala Sergejevna heeft hij Janoekovitsj wel gekend: 'Hij was een hooligan, maar na de oorlog was iedereen dat hier. Het was hier toen zoals Euro-Maidan nu.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden