Natuur veert op bij defensie

Een kwart van alle vleermuizen in Nederland heeft domicilie gekozen bij defensie. Een kijkje op de vliegbasis Soesterberg leert dat de natuur er, onbedoeld, rijkelijk gedijt....

Het mag wel een keer gezegd worden. Defensie is best goed voor de natuur. ‘Het wordt alleen nooit gezegd, omdat defensie slecht is in pr’, zegt Rense Haveman van de Dienst Vastgoed Defensie. ‘Het grote publiek ziet ons als cowboyspelende jongetjes.’

Dat klopt dus niet, zoals blijkt uit de indrukwekkende populatie vlinders, vleermuizen, vogels en valkruid op vliegbasis Soesterberg. Die zijn er vrijwel uitsluitend door de inspanningen die defensie zich getroost heeft, in de persoon van ‘de Vogelman’.

De Vogelman, op de vliegbasis ook, maar minder goed, bekend als adjudant (Cor) Kaldenbach, heeft als primaire taak vogelaanvaringspreventie. Dat betekent dat hij moet voorkomen dat vliegtuigen of helikopters in aanvaring komen met grote vogels en neerstorten.

Dat gebeurt door uit luidsprekers angstgeluiden van vogels af te spelen. En dat gebeurt door het gras rond de landingsbanen kort te knippen, het maaisel te verwijderen, en die procedure vervolgens decennia vol te houden. ‘Komt geen grote vogel meer op af’, zegt de Vogelman.

Een ander resultaat van zulk verschralingbeheer is een grote biodiversiteit aan planten en kleine insecten, zegt Chris Bakker van het Utrechts Landschap. Dat komt doordat in zo’n landschap geen enkele plantensoort dominant kan worden, en er dus veel verschillende zijn. ‘Daar komen beschermde rode-lijstvlinders op af als het heideblauwtje en de kommavlinder.’

En, zegt de Vogelman, wat te denken van de 67 broedparen veldleeuweriken en 12 broedparen roodborsttapuiten? Vooral die laatste doen hem zuchten. ‘Gitzwarte kop, witte nek, rood borstje. Een echte aandachttrekker, de vrouwtjes zijn vaak flets.’ Er zijn dus wel vogels? ‘Kleine vogels ja, en koolganzen. Maar een koolgans moet je niet in je motor krijgen.’

Ook andere defensie-terreinen kennen een bijzondere ecologie, zegt Haveman van de Dienst Vastgoed Defensie. Dat wordt beaamd door ecologen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Zo hebben de schietbanen bij de Harskamp de grootste concentratie van het zeldzame valkruid, en op het artillerieschietkamp in Oldebroek bleek opeens de kleine wrattenbijter (een sprinkhaan) rond te springen.

‘En wij maar denken dat die was uitgestorven’, zegt Haveman. ‘Het lijkt erop dat onvermoede soorten een kans krijgen als Defensie die gebieden preventief kaal brandt.’ Of is dat toeval? ‘Waarschijnlijk niet. Ook in Duitsland is de wrattenbijter uitgestorven, behalve op een paar schietbanen van de Bundeswehr, waar het ervan stikt.’

Het punt is dat defensie het grootste deel van zijn terreinen met rust laat, en de rest heel intensief gebruikt. Het militaire belang staat voorop, en soms moet natuur wijken voor gebouwen. Maar vaak profiteert de natuur van het terreingebruik door defensie, zoals in heidegebieden, die door de militaire activiteiten nooit tot saai bos verworden. Haveman: ‘Juist door de gebieden net niet honderd procent met rust te laten, leven er soorten die elders niet voorkomen.’

Sinds de jaren tachtig is defensie actief op de natuur gaan letten. Op Soesterberg worden verlaten barakken op een constante temperatuur vochtigheidsgraad gehouden, om vleermuizen zich prettig te laten voelen. Bijna een kwart van alle Nederlandse vleermuizen ‘woont’ bij defensie, volgens de Vleermuiswerkgroep Defensieterreinen. ‘Ze moeten toch overwinteren. Bij de laatste wintertelling troffen we vier soorten aan’, zegt de Vogelman niet zonder trots.

Het benieuwt Haveman wat er gaat gebeuren als de operatie Feniks – het afstoten van vier grote defensie-gebieden Soesterberg, Twenthe, Valkenburg en Ede-Oost – is voltooid. Het verschralingsbeleid op Soesterberg zal gehandhaafd blijven, dat staat vast. ‘Maar je ziet vaak dat de conserverende drang overheerst bij natuurbeheerorganisaties. Terwijl kleinschalig rommelen juist goed is. Anders krijg je vereenheidsworstisering van de natuur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden