Natuur overwoekert expositiecircuit

Gras & Groen, t/m 21 juli in Arti et Amicitiae, Amsterdam, di-vr 12-18 uur, za-zo 12-17 uur...

WILMA SUTO

Schieten gras en gewas niet uit de grond onder invloed van de overvloedige zomerregen, dan wel dank zij de groene vingers waarmee beeldend kunstenaars zich dezer dagen gedragen als tuinmannen. De verraderlijke kruisbestuivingen en kortsluitingen van natuur en cultuur die zij bewerkstelligen overwoekeren zo onderhand het tentoonstellingscircuit.

In Utrecht kon de kunstkijker onlangs een volkstuin bezoeken, waar Mike Tyler een theatrale Ginkgo-plantage aanlegde, en bij Almere werd afgelopen weekeinde het 'Gotisch Groeiproject' van Marinus Boezem ingewijd: een kathedraal van populieren. Nu De Appel in Amsterdam een plantenkas vol gemanipuleerd pootgoed van Carsten Höller tentoonstelt, heeft een paar straten verderop de kunstenaarssociëteit Arti et Amicitiae een grazige traploper uitgelegd voor het publiek.

De met stukken grasmat beklede treden voeren naar de hovenierskunsten op een groepsexpositie van oudere en jongere collega's: Gras & Groen. Arti laat met het werk van de laatste generatie ook dat van bijvoorbeeld Waldo Bien en Sjoerd Buisman herleven, die al in de jaren zestig en zeventig beelden maakten van sprieten, takken en aarde.

Hun in artistiek opzicht grensverleggende materiaalgebruik, had indertijd ook een lichtelijk politieke lading. Ze was gekant tegen de onbekommerde toename van welvaart en consumptie die ten koste ging van het milieu.

Met in het achterhoofd de hedendaagse Hybrids in De Appel, waar kunstenaars de reikwijdte van het menselijk vernuft verkennen met genetische gedrochten, zoals een haas op hanepoten van Thomas Grünfeld die daar in de nabijheid verkeert van een foto met het door wetenschappers op een levende muis geënte mensenoor, zien de vreemd vergroeide stammen en takken van Sjoerd Buisman er vooral uit als onschuldige experimenten: grapjes met de natuur.

In een vitrinekastje aan de muur hing Buisman een tot sculptuur vergroeide wilgetak. 'In deze tak werd een knoop gelegd. Tijdens de vier jaar van verdere ontwikkeling snoerde de knoop zichzelf aan,' schreef hij op het glas ervoor. Zijn ingreep is lang niet zo gruwelijk als die van de Française Orlan. Zoals in De Appel te zien is laat zij haar eigen gezicht door plastisch chirurgen bewerken in een voortgaande reeks operaties, die haar kritiek op schoonheidsidealen, DNA-onderzoek en genetische manipulatie belichaamt.

Buismans sculpturen verbeelden een minder verregaand stadium van menselijke eigengereidheid. Naast zijn verknoopte wilgetak hangen ook door de natuur zelf aangetaste stammetjes. Bijvoorbeeld 'door bloedluis veroorzaakte gezwellen op takken van de schietwilg', griezelige vergroeiingen, en diverse berkestammen die werden 'ingesnoerd door een wilde kamperfoelie' en sindsdien juist heel decoratieve spiralen vormen.

Het meest politiek getinte beeld op de expositie is een tien meter lange opblaaswalvis, die zijn lokroep door Arti laat weerklinken. De walvis is een eerbetoon aan Greenpeace. Op de muur erboven heeft Servaas een certificaat gehangen, waarin hij de milieu-organisatie zelf tot kunstwerk uitroept: Greenpeace is Art! Er tegenover hangt Afdruk van een Rots, een 'schilderij' uit 1996 van Alexandra Engelfriet, dat niet direct iets met de walvis te maken heeft, maar er wel uitziet alsof hij die langgerekte zwarte vegen met zijn gespleten staart op het doek geslagen heeft.

Gras & Groen toont verschillende 'binnentuinen' die nog aan verandering onderhevig zijn - moeilijk te ontraadselen, maar niettemin educatief ogende natuurmonsters - en één kunstwerk dat zelfs nog amper in het beginstadium van zijn wording is. Vooralsnog bestaat dit alleen uit een vraag: 'Heeft u een ervaring met een afwezige boom in Amsterdam?' De kunstenares Marjan Schoenmakers is dagelijks in Arti aanwezig om antwoorden in ontvangst te nemen.

Zij wil verhalen verzamelen: herinneringen aan en verlangens naar bomen. Met de officiële bomenverzorgster van de gemeente Amsterdam heeft ze een afspraak gemaakt om van gedachten te wisselen met uitzicht op het wat bomen betreft omstreden Museumplein.

Bij de opening van de tentoonstelling heeft Schoenmakers aan het publiek zakwoordenboekjes uitgereikt. Exemplaren daarvan liggen op het tafeltje voor haar. Ze bevatten geen antwoorden maar aanzetten tot een gesprek.

De letter U gaat bijvoorbeeld in op ons Uitzicht: Is het uitzicht op een afwezige boom verdraaglijk? Zodra Schoenmakers meer weet, zal ze dit kenbaar maken aan alle liefhebbers van verbeeldingsvol Gras & Groen.

Wilma Sütö

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden